İsrail Akut Arı Felç Virüsü

İsrail akut felç virüsü (IAPV), ergin arılarda kanat titremesi, felç ve kovan önünde toplu ölümlere yol açabilen bir RNA virüsüdür. Tek başına çoğu zaman sessiz kalır; asıl zararını varroa akarıyla birlikte verir. Kovan başında kesin tanı konamaz: arıcının işi varroayı düşük tutmak ve şüpheli tabloda laboratuvara örnek göndermektir.

Nedir?

IAPV, akut arı felç virüsü (ABPV) ve Keşmir arı virüsü (KBV) ile yakın akraba olan bir virüstür. Bu üç virüse birlikte "akut felç grubu" denir; belirtileri ve bulaşma yolları büyük ölçüde aynıdır. Adını, felç belirtisi gösteren arılardan ilk kez İsrail'de tanımlanmasından alır; bugün dünyanın birçok bölgesinde bulunur.

ABD'de 2007'de koloni çöküş bozukluğu (CCD) ile istatistiksel bir ilişkisi bildirilmişti. Sonraki çalışmalar IAPV'nin çöküşlerin tek nedeni olmadığını, varroa, beslenme stresi ve diğer hastalıklarla birlikte etkili olan etkenlerden biri olduğunu gösterdi.

Virüs sağlıklı görünen kolonilerde de düşük düzeyde, belirti vermeden bulunabilir. Varroa yükü arttığında, koloni aç kaldığında ya da başka bir hastalıkla zayıfladığında hızla çoğalır.

Nasıl bulaşır?

• Varroa: En önemli yoldur. Akar, virüsü doğrudan arının kanına (hemolenf) aktarır; bu yolla bulaşan virüs çok daha öldürücüdür.
• Ağız yoluyla: Arılar arası besin paylaşımı, bakıcı arıların salgısı, kirlenmiş bal ve polen.
• Ana arıdan yavruya: Virüs yumurta yoluyla da geçebilir.
• Koloniler arası: Yağmacılık, kovan şaşıran arılar, çerçeve ve arı aktarımı, dışarıdan alınan paket arı ve ana arılar.

Virüs bombus arıları gibi başka arılarda da saptanmıştır; çiçekler üzerinden geçiş olasılığı araştırılmaktadır.

Nasıl tanınır?

Belirtiler yavruda değil, ergin arıdadır:

• Kanatlarını titreten, sarsılarak yürüyen arılar
• Uçamayan, kovan önünde ve çimenlerde sürünen, sırt üstü dönüp çırpınan arılar
• Felcin ilerlemesi ve kısa sürede ölüm; ölülerin çoğu kovanın hemen önünde birikir
• Koloninin kısa sürede zayıflaması; çerçevede arı sayısı yavru miktarına göre az kalır
• Çoğunlukla varroanın yükseldiği yaz sonu ve sonbaharda ortaya çıkar

Benzer durumlardan farkı

Kovanda nasıl doğrulanır?

Görünüm tek başına yetmez; akut felç grubundaki virüsler birbirinden ancak laboratuvarda (moleküler testle) ayrılır. Sahada yapılacaklar:

1. Varroa düzeyini ölçün. Alkol ya da pudra şekeriyle yıkama veya ağlı taban altına konan sayım tablası kullanın. Felç belirtisi ile yüksek varroa bir aradaysa şüphe güçlüdür.
2. Zehirlenmeyi dışlayın. Çevredeki ilaçlamaları öğrenin; birden çok kovanda ani ölüm varsa ölü arı örneğini saklayın ve durumu bildirin.
3. Laboratuvara örnek gönderin. Belirti gösteren canlı arılardan, temiz bir kaba örnek alın. İl/ilçe tarım ve orman müdürlüğünden, örneğin nasıl saklanacağını (çoğunlukla soğukta ya da dondurularak) ve hangi laboratuvara gideceğini öğrenin.

Ne yapmalı?

1. Koloniyi işaretleyin ve ayrı tutun. Bu kovandan başka kovanlara çerçeve, arı ya da bal vermeyin; bölme yapmayın.
2. Varroayı kontrol altına alın. Sayım yüksekse ruhsatlı bir varroa ilacıyla, etiket talimatına uyarak mücadele edin.
3. Stresi azaltın. Nektar kıtlığında şurupla, polen eksikliğinde protein takviyesiyle besleyin; kovanı gereğinden sık açmayın.
4. Yağmayı önleyin. Uçuş deliğini daraltın; zayıflayan koloni yağmalanırsa virüs komşu kovanlara taşınır.
5. Hasta koloniyi sağlıklı bir koloniyle birleştirmeyin. Ölümler durup varroa düşürülene kadar bekleyin.
6. Sorun sürüyorsa ana arıyı değiştirin. Hijyenik davranışı güçlü, varroaya dayanıklılık için seçilmiş hatları tercih edin.
7. Çöken koloninin peteklerini dağıtmayın. Eski kuluçka peteklerini eritin; kovanı temizleyip kurutmadan yeniden kullanmayın.

Tedavi ve ilaç bilgisi

IAPV'ye ya da başka bir arı virüsüne karşı ruhsatlı bir ilaç yoktur. Antibiyotikler virüse etki etmez, üstelik balda kalıntı bırakır. "Virüsü yok eder" iddiasıyla satılan ürünlere itibar etmeyin; RNA tabanlı yöntemler üzerindeki çalışmalar deneysel aşamadadır.

Tedavinin özü varroa mücadelesidir. Ruhsatlı etken madde grupları arasında organik asitler (oksalik asit, formik asit), timol gibi uçucu yağ bileşenleri ve sentetik akarisitler bulunur. Bal akımında ve ballık kovandayken bal hasadına uygun olmayan ilaç kullanmayın; aynı etken maddeyi yıllarca üst üste kullanmak akarda direnç geliştirir.

Önleme

• Varroa sayımını yılda birkaç kez (ilkbahar, yaz ortası, yaz sonu, sonbahar) yapın ve eşik aşıldığında zamanında mücadele edin.
• Kışlık arıların yetiştiği yaz sonu dönemini özellikle koruyun; bu dönemde yüksek varroa, kışın felç ve kayıp olarak geri döner.
• Kolonileri güçlü ve iyi beslenmiş tutun; zayıf kolonileri zamanında birleştirin.
• Arı, ana arı ve çerçeve alırken sağlık durumu bilinen kaynakları tercih edin.
• Kovanları çok sık ve tek sıra dizmeyin; renk ve işaretle arıların kovan şaşırmasını azaltın.