Taş Hastalığı

Taş hastalığı, Aspergillus cinsi küf mantarlarının yol açtığı, nadir görülen bir yavru hastalığıdır; ölen larvalar taş gibi sert, sarı-yeşil tozlu mumyalara dönüşür. Çoğu zaman nemli, kötü havalandırılan kovanın ve zayıf koloninin göstergesidir. Diğer arı hastalıklarından farklı olarak etken mantarlar insanda da solunum yolu sorunlarına yol açabildiğinden, çalışırken korunmak gerekir.

Nedir, nasıl gelişir?

Etken çoğunlukla Aspergillus flavus, daha seyrek olarak A. fumigatus ve A. niger'dir. Bu mantarlar toprakta, çürüyen bitkilerde ve küflü yemde doğal olarak bulunur; arıya tarlacılar ve bulaşık yem aracılığıyla ulaşır. Larva sporları besinle alır ya da mantar vücut yüzeyinden girer; mantar larvanın içinde gelişip onu kurutur ve sertleştirir.

Taş hastalığı ergin arıları da etkileyebilir: hasta arılar huzursuzlaşır, uçamaz ve kovan önünde ölür. Bu, onu kireçli yavrudan ayıran noktalardan biridir.

Nasıl tanınır?

• Mumya sertliği: Ölen larva taş gibi sertleşir; parmakla ezilmez.
• Renk: Mumyaların üzeri sporlanma ilerledikçe sarı-yeşil, gri-yeşil ya da (A. niger'de) siyahımsı tozlu bir küf tabakasıyla kaplanır.
• Göz: Mantar ipliği göz duvarına tutunabildiğinden mumya gözden zor çıkar; kapaklar küfle kaplanabilir.
• Kovan içi: Nemli, küf kokulu kovan; küflenmiş polen ve petek.
• Ergin arılar: Kovan önünde hareketsiz, ölmekte olan arılar; ölü arıların üzerinde küf gelişimi.

Kireçli yavrudan farkı

Taş hastalığı en çok kireçli yavruyla (Ascosphaera apis) karıştırılır. Kireçli yavru çok daha yaygındır; bu yüzden mumyalı yavru gördüğünüzde önce kireçli yavruyu düşünün, ama sertliği ve rengi mutlaka kontrol edin.

Aşağıdaki fotoğraflar taş hastalığını değil, karşılaştırma için kireçli yavruyu göstermektedir.

Kovanda nasıl doğrulanır?

• Mumyayı eldivenli elle hafifçe sıkın: ezilmiyor, taş gibi sertse ve üzeri sarı-yeşil tozluysa taş hastalığını düşünün.
• Kesin tanı, mumyadan mantar üretilerek laboratuvarda konur. Örneği kapalı bir kaba koyarak gönderin.

Tetikleyen koşullar

• Kovan içinde nem ve yoğuşma, kötü havalandırma
• Zayıf, yavruyu ısıtamayan koloni
• Küflü petek, küflü polen ya da bozulmuş yem
• Gölgeli, nemli, sis ya da su baskınına açık arılık yeri

Ne yapmalı? Adım adım

1. Kendinizi koruyun: Eldiven ve yüksek filtreli toz maskesi kullanın; küflü peteği toz kaldıracak biçimde silkelemeyin ya da fırçalamayın.
2. Etkilenen petekleri çıkarın ve imha edin: Mumyalı ve küflü petekleri başka kovanda kullanmayın, eritmek için de depolamayın; yakarak imha edin.
3. Nemi düşürün: Havalandırmayı düzeltin, kovanı yerden yüksekte ve hafif öne eğimli tutun, yoğuşmayı önleyin.
4. Alanı daraltın: Koloninin örtüp ısıtabileceği sayıda çerçeve bırakın.
5. Koloniyi güçlendirin: Yeterli ve temiz yem sağlayın; ısrarla tekrarlıyorsa ana arıyı yenileyin.
6. Arılık yerini gözden geçirin: Sürekli nemli ve gölgeli yerlerden taşıyın.
7. Aleti temizleyin: Kullanılan aletleri ve kovan parçalarını temizleyip kurutun.

Tedavi ve ilaç bilgisi

Taş hastalığı için ruhsatlı bir ilaç yoktur ve genellikle gerekmez. Kovan içi koşullar düzeltilip etkilenen petekler uzaklaştırıldığında hastalık geriler. Mantar ilacı niteliğindeki evde hazırlanmış karışımları kovanda kullanmayın.

Önleme

• Kovanları kuru, güneş alan ve rüzgârdan korunan yere kurun.
• Petekleri düzenli yenileyin; küflenmiş petek ve polenli çerçeveleri kovana vermeyin.
• Depolanan petekleri kuru ve havadar yerde saklayın.
• Kolonileri güçlü tutun; kışa zayıf koloniyle girmeyin.