Trake Akarı (Acarapis woodi)

Trake akarı (Acarapis woodi), ergin arının göğsündeki solunum borularında (trakelerde) yaşayan, çıplak gözle görülmeyen bir akardır. Belirtileri özgül değildir; kesin tanı ancak arıların göğsü açılarak mikroskop altında konur. Günümüzde birçok bölgede önemi azalmıştır, ama dirençsiz hatlarda kış kayıplarına katkıda bulunabilir.

Nedir, nasıl yaşar?

Dişi akar 0,1–0,2 mm kadardır. Yalnızca birkaç günlük genç arıların göğsündeki ilk solunum deliğinden (stigma) içeri girebilir; arı yaşlandıkça bu deliği çevreleyen kıllar sertleşir ve geçişi zorlaştırır. Akar trakenin içinde yumurtlar, yavrular orada gelişir ve arının kan sıvısıyla beslenir.

Zamanla trake duvarı zarar görür, kararır ve tıkanır. Arının uçuş kaslarına giden oksijen azalır, ömrü kısalır. Olgunlaşan dişiler trakeden çıkar, arının kılları üzerinden yeni ve genç bir arıya geçer.

Nasıl bulaşır?

• Kovan içinde arıdan arıya, özellikle genç arılar arasındaki yakın temasla
• Koloniler arasında şaşırma (sürüklenme), yağmacılık ve oğullar
• Bulaşık koloni, paket arı ve ana arı alımı; kovan taşımacılığı

Nasıl tanınır?

Trake akarına özgü, gözle konabilecek bir belirti yoktur. Aşağıdaki tablo başka nedenlerle de ortaya çıkar:

• Kovan önünde sürünen, uçamayan, ot saplarına tırmanan arılar
• "K kanat": bir taraftaki iki kanadın birbirinden ayrılıp K harfi gibi durması
• Kış sonu ve erken ilkbaharda nedeni açıklanamayan nüfus erimesi; kovanda bal kalmışken koloninin sönmesi

Kesin tanı: trake incelemesi

Tanı laboratuvarda ya da bu işi bilen deneyimli bir kişi tarafından konur. Uygulama kabaca şöyledir:

1. Kovan önünde sürünen ya da uçuş deliğinden alınan arılardan örnek toplanır (genellikle 30 kadar arı; laboratuvarın istediği sayıyı önceden sorun). Örnek alkolde ya da dondurularak gönderilir.
2. Arının başı ve ilk bacak çifti çıkarılır, göğsün ön halkası (yaka) kaldırılır.
3. Açığa çıkan ana trakeler büyüteç altında incelenir; gerekirse trake çıkarılıp mikroskopta bakılır.

Sağlıklı trake beyaz ya da açık krem renkli, saydam ve halkalıdır. Bulaşık trake kahverengi lekeli, koyu, bazen tamamen kararmış görünür.

Bugünkü önemi

Akar ilk olarak 1920'lerde İngiltere'deki ağır koloni kayıplarıyla ilişkilendirildi; sonraki araştırmalar o kayıpların tek nedeninin bu akar olmadığını gösterdi. 1980'lerde Kuzey Amerika'ya yayıldığında önemli kayıplara yol açtı.

Bugün birçok bölgede ekonomik önemi azalmıştır. Bunun başlıca nedenleri, arı popülasyonlarında zamanla gelişen direnç ve varroaya karşı yapılan bazı uygulamaların bu akarı da baskılamasıdır. Yine de dirençsiz hatlarda ve kışı uzun geçen bölgelerde sorun olabilir.

Ne yapmalı?

1. Tahmin yerine tanı koydurun. Sürünen ve K kanatlı arılar gördüğünüzde bir örneği hem trake akarı hem nosema için laboratuvara gönderin.
2. Koloniyi güçlü tutun. İyi beslenmiş, varroası kontrol altında koloni akarın etkisini daha iyi tolere eder.
3. Ana arıyı dirençli bir hattan yenileyin. Trake akarına direnç kalıtsaldır; sorunlu kolonilerde en kalıcı çözümdür.
4. Bilinmeyen kaynaktan koloni, paket arı ve ana arı almayın.
5. İlaç kararını veteriner hekiminize bırakın. Varroa için ruhsatlı bazı ürünlerin (formik asit ve bazı uçucu yağ bazlı ürünler gibi) trake akarını da baskıladığı bilinir. Trake akarına özel bir uygulama gerekip gerekmediğine ve ülkenizdeki ruhsat durumuna laboratuvar sonucuna göre karar verilmelidir.