Yağmacılık

Yağmacılık, bal arılarının başka bir koloninin kovanına zorla girip balını taşımasıdır; en çok nektar akışı kesildiğinde görülür. Hızlı gelişir, zayıf bir koloniyi birkaç saat içinde bitirebilir ve arılıktaki hastalıkların en hızlı yayılma yollarından biridir. Yağmacılığın büyük bölümü arıcının hatasıyla başlar ve basit önlemlerle önlenebilir.

Yağmacılık nedir, neden olur?

Tarlacı arılar nektar bulamadığında, yakındaki en kolay şeker kaynağına yönelir. Korunmasız bir kovan, açıkta bırakılmış bir petek ya da dökülmüş şurup, çiçekten çok daha zengin bir kaynaktır. Bir kez bal bulan arılar kovanlarına dönüp kaynağı öğretir ve kısa sürede yüzlerce arı aynı hedefe yönelir.

Bu yüzden yağmacılık kaynak kesildiğinde başlar. Bol nektar akımında arılar yağmalamaz; çiçekten toplamak daha kolaydır. Yağmacılar yalnızca bal arıları da değildir: yaz sonunda eşek arıları da zayıf kolonilere saldırıp bal ve yavru taşır.

Yağmacılık ne zaman olur?

• Ana kaynaktan sonra: Ana bal akımının bittiği yaz ortası boşluğu en riskli dönemdir.
• Sonbahar: Doğal kaynak azalır, koloniler kış stoku peşindedir.
• Kuraklık: Uzun kuru dönemlerde nektar salgısı kesilir.
• Hasat sırası ve sonrası: Ballık alınırken ve süzme sırasında bal kokusu arılığa yayılır.
• İlkbahar başı: Kışı zayıf çıkan ya da anasız kalan koloniler güçlü komşuları için kolay hedeftir.

Yağmacılık nasıl anlaşılır?

• Kovan önünde kavga: Birbirine sarılıp yere düşen, boğuşan arılar ve uçuş deliği önünde ölü arılar.
• Zikzaklı, tedirgin uçuş: Yağmacılar kovanın önünde sağa sola sallanarak uçar, giriş aramak için yüzeyi tarar.
• Çatlaklardan girme çabası: Kapak aralıkları, kat birleşimleri ve kulp oyukları çevresinde dolaşan arılar.
• Mum kırıntısı: Uçuş deliği önünde ve dip tahtasında, açılan bal gözlerinden kalan düzensiz sır kırıntıları.
• Ağır çıkış: Yağmacılar kovana hafif girer, karınları dolu ve ağır çıkar; havalanmadan önce çoğu zaman kovan yüzeyine tırmanır.
• Parlak, tüysüz arılar: Kavgalarda tüyleri dökülmüş, siyah ve parlak görünen bireyler.
• Anormal ses ve saat: Gerginleşmiş yoğun uğultu; akşam, diğer koloniler sakinleşmişken hâlâ süren trafik.

Yoğun uçuşla yağmacılığı karıştırmayın

Güneşli bir öğleden sonra genç arıların oryantasyon uçuşu da kovan önünde kalabalık oluşturur. Farkı şudur: oryantasyon uçuşunda arılar kovana yüzleri dönük, sakin halkalar çizer, kavga yoktur ve on beş yirmi dakikada biter. Yağmacılıkta kavga, ölü arı ve mum kırıntısı vardır ve tablo giderek büyür.

Sessiz yağma ise daha zor fark edilir: güçlü bir koloni, zayıf ya da anasız komşusunun balını kavgasız taşır. Bir koloninin stoku belirgin bir neden olmadan hızla azalıyorsa sessiz yağmadan şüphelenin. Hangi koloninin yağmaladığını bulmak için yağmalanan kovanın girişindeki arılara un serpilir ve beyaz arıların hangi kovana girdiği izlenir.

Yağmacılığı arıcı nasıl tetikler?

Yağmacılığın büyük bölümü arıcı hatasından doğar:

• Kaynak kesikken kovanı uzun süre açık bırakmak, gün ortasında uzun muayene yapmak.
• Arılıkta petek, ballık, sır artığı ya da süzme kaplarını açıkta bırakmak.
• Açıkta besleme yapmak ya da şurubu kovanlar arasında dökmek.
• Zayıf koloninin uçuş deliğini geniş bırakmak.
• Çatlak, yıpranmış ve katları tam oturmayan kovan kullanmak.
• Ölen bir koloninin kovanını açık bırakmak.

Yağmacılık nasıl önlenir?

• Uçuş deliğini daraltın: Kıtlık döneminde zayıf kolonilerde bir iki arının geçeceği kadar. Güçlü kolonilerde de giriş, koloni gücüne göre ayarlanır.
• Hızlı çalışın: Kıtlıkta muayeneyi kısa tutun, sabah erken ya da akşamüstü çalışın, çıkarılan çerçeveleri örtün.
• Açık petek bırakmayın: Ballıkları ve petekleri kapaklı kutuda, arı geçirmez depoda tutun.
• Beslemeyi kovan içinde yapın: Şurup ya da keki kovan içi besleyiciyle, akşamüstü ve bütün kolonilere aynı anda verin; dökülen şurubu hemen yıkayın.
• Çatlakları kapatın: Yıpranmış kovan ikinci bir giriş demektir.
• Koloni gücünü dengeleyin: Aynı arılıkta çok zayıf koloni bırakmayın; zayıfları birleştirin.
• Süzülmüş ballıkları kovan içinde temizletin: Akşamüstü, güçlü kolonilerin üstüne örtü tahtası üzerinden verin; arılığa açıkta bırakmayın.

Yağmacılık başladıysa ne yapmalı?

1. Arılıkta işi hemen durdurun. Başka kovan açmayın, açık duran her şeyi kapatın.
2. Yağmalanan kovanın girişini daraltın. Tek arılık geçiş bırakın. Girişi tamamen kapatmak ancak havalandırma sağlanıyorsa ve kısa süreliğine yapılabilir; sıcak havada havasız kalan koloni boğulur.
3. Kovanın üstüne ıslak bir çarşaf ya da bez örtün. Örtü girişin önüne sarkar; ev sahibi arılar yolu bulur, yağmacıların yönelimi bozulur.
4. Girişi karmaşıklaştırın. Önüne ot, dal ya da cam gibi bir engel koymak yağmacıları şaşırtır. Yağma önleyici giriş aparatları da aynı mantıkla çalışır.
5. Ağır durumda koloniyi taşıyın. Yağmalanan koloni birkaç kilometre uzağa götürülürse yağma kesilir. Yağmalayan koloninin yeri bulunduysa ona da müdahale etmek (girişini daraltmak) yardımcı olur.
6. Sonrasını kontrol edin. Ertesi gün yağmalanan koloninin anasını ve stokunu kontrol edin; gerekiyorsa birleştirin ya da besleyin.

Yağmacılık neden ciddiye alınmalı?

Yağmacılık yalnızca bal kaybı değildir. Yağmalanan kovandan yağmacı koloniye bal ile birlikte Amerikan yavru çürüklüğü sporları ve varroa akarları taşınır. Sonbaharda varroa sayısının kısa sürede yeniden yükselmesinin sık görülen nedenlerinden biri, çöken kolonilerin yağmalanmasıyla gelen akarlardır.

Bu yüzden çöken ya da ölen bir koloni bulunduğunda kovan açık bırakılmaz, hemen kapatılır ve petekleri neden anlaşılana kadar başka koloniye verilmez.