Sarıca Arı (Vespula)

Sarıca arılar (Vespula cinsi yaban arıları), yaz sonu ve sonbaharda arılıklarda en sık görülen zararlılardandır. Tek tek küçüktürler ama çok sayıda ve ısrarla gelir, zayıf kolonilerin balını yağmalar ve arılarını öldürürler. En etkili korunma; güçlü koloni, daraltılmış giriş ve arılıkta şeker kokusu bırakmamaktır.

Sarıca nedir, neden yaz sonunda gelir?

Türkiye'de arılıklarda en çok görülen türler Alman yaban arısı (Vespula germanica) ve adi yaban arısıdır (Vespula vulgaris). Döllenmiş ana sarıcalar kışı korunaklı yerlerde geçirir, ilkbaharda tek başına yuva kurar. Yuva toprak altında, duvar ve çatı boşluklarında ya da boş kovanlarda olabilir; yaz boyunca binlerce işçiye ulaşabilir.

Sezon boyunca işçiler larvalarını böcek ve et parçalarıyla besler, karşılığında larvalardan şekerli bir salgı alır. Yaz sonunda yavru üretimi azalınca bu şeker kaynağı kesilir; aynı dönemde doğada nektar da azalır. İşçiler şeker aramaya başlar ve bal kokan kovan en kolay hedef olur. Sonbaharda yeni ana arılar ve erkekler çıkar, soğuklarla birlikte yuva dağılır; yalnız döllenmiş ana arılar kışı geçirir.

Verdiği zarar ve belirtiler

• Uçuş deliği önünde sürekli dolaşan, girişe konup içeri yürümeye çalışan çok sayıda sarıca
• Giriş önünde boğuşan arı-sarıca çiftleri; önde ölü arılar ve ölü sarıcalar
• Kovan içinde bal hücrelerinin yırtık, düzensiz açılması; ballığın hızla boşalması
• Sarıcaların ölü ve zayıf arıları, hatta yavruyu parçalayıp taşıması
• Koloninin savunmaya geçmesi, tarlacı arı sayısının düşmesi ve huzursuzluk

Güçlü bir koloni girişini savunabilir. Asıl risk zayıf kolonilerde, yeni yapılmış bölmelerde, çiftleştirme kutularında ve ana arısız kalmış kovanlardadır. Sarıca akınına uğrayan zayıf bir koloni birkaç gün içinde tükenebilir.

Eşek arılarından ayırma

Kovan önünde havada asılı duran iri, koyu renkli bir arı görürseniz fotoğraflayın ve il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne bildirin; Asya eşek arısı Avrupa'da hızla yayılan istilacı bir türdür.

Korunma: adım adım

1. Uçuş deliğini daraltın. En etkili tek önlemdir. Zayıf kolonide girişi bir-iki arının geçebileceği genişliğe indirin; koloni küçük bir alanı çok daha iyi savunur. Yağma önleyici giriş düzenekleri de işe yarar.
2. Zayıf kolonileri birleştirin. Kışa zayıf girecek bir koloniyi savunmaya bırakmak yerine güçlü bir koloniyle birleştirin.
3. Arılıkta şeker kokusu bırakmayın. Dökülen şurup ve balı hemen temizleyin; süzme artığı, kırık petek, boş ballık ve sızdıran besleyicileri açıkta bırakmayın.
4. Açıkta besleme yapmayın. Şurubu kovanın içinden, tercihen akşamüstü verin.
5. Kovanı sağlam tutun. Çatlaklar, aralık kalan kapaklar ve kutular arasındaki boşluklar ikinci giriş noktası olur.
6. Muayeneyi kısa tutun. Sarıca baskısının yoğun olduğu günlerde kovanı uzun süre açık bırakmayın; bal kokusu yağmayı tetikler.
7. Çevreyi temizleyin. Kovanların yakınındaki çürümüş meyveler de sarıca ve eşek arılarını çeker.

Tuzaklar

Tuzaklar yaygındır ama sınırlı fayda sağlar ve uçuş deliğini daraltmanın yerini tutmaz.

• Şekerli yem yaz sonunda sarıcaları çeker ama bal arısını, bombusları ve yararlı böcekleri de yakalar. Tuzağınızda bal arısı görüyorsanız yemi değiştirin ya da tuzağı kaldırın.
• Et ya da balık gibi protein yemler bal arısını çekmez; sarıcalar protein aradığı yaz başı ve ortasında daha seçicidir.
• Tuzakları kovanların dibine değil, arılığın biraz dışına koyun; aksi halde sarıcaları kovanlara doğru çekersiniz.

Yuvalar ve güvenlik

Arılığın hemen yakınında, insanlar ve hayvanlar için risk oluşturan bir yuva varsa, müdahaleyi bu işi bilen bir uzmana bırakın. Toprak altındaki yuvaya yaklaşmak toplu sokmaya yol açabilir; yuvaya yakıt dökmek ya da ateş vermek hem tehlikeli hem de yangın riski taşır.

Yararlı yanı

Sarıcalar sezon boyunca çok sayıda zararlı böcek avlar ve doğal dengede yer tutar. Amaç onları yok etmek değil, arılıktan uzak tutmak ve kolonileri savunabilecek güçte tutmaktır.