İşçi Arı

İşçi arı, bal arısı kolonisinde döllenmiş yumurtadan gelişen, normalde üremeyen ve kovanın bütün işlerini yapan dişi arıdır. Kolonideki arıların büyük çoğunluğunu oluşturur ve yaşına göre temizlikçi, bakıcı, petek ören, bekçi ve tarlacı olarak çalışır. Arıcının kovanda gördüğü ve yönettiği şey, aslında bu işçi nüfusunun yaşı, sağlığı ve beslenmesidir.

İşçi arı nedir?

İşçi arı genetik olarak ana arının kız kardeşidir; ikisi de döllenmiş yumurtadan çıkar. Larvalığında daha yalın beslendiği için yumurtalıkları gelişmez. Ana arının ve yavrunun feromonları da işçilerin yumurtlamasını baskılar.

Yaz doruğunda güçlü bir kolonide on binlerce işçi bulunur; koloni kışa çok daha küçük bir nüfusla girer. İşçiler koloninin gözü, ağzı ve kaslarıdır: besin toplar, depolar, yavruyu büyütür, kovanı ısıtır, soğutur ve savunur.

İşçi arı kaç günde çıkar?

İşçi arının yumurtadan ergin olarak çıkışı yaklaşık 21 gün sürer:

• Yumurta: 3 gün,
• Açık larva: yaklaşık 6 gün; bakıcı arılar larvayı günde yüzlerce kez ziyaret edip besler,
• Kapalı dönem (pupa): yaklaşık 12 gün; göz, düz ve açık kahverengi bir mum kapakla kapatılır.

Yavru alanı 34–35 °C civarında tutulur. Sıcaklık düşerse gelişme uzar ve çıkan arılar zayıf olabilir; bu yüzden erken ilkbaharda yavrulu çerçeveleri gereğinden uzun süre açıkta tutmayın.

İşçi arının yaşa göre görevleri

İşçi arı ömrü boyunca farklı işler yapar. Bunu büyük ölçüde o dönemde hangi bezlerinin çalıştığı belirler. Aşağıdaki yaşlar yaklaşık değerlerdir:

Bu sıra katı değildir. Oğul ya da bölme sonrası bakıcı arı azsa, genç arılar daha uzun süre bakıcı kalır; tarlacılar kaybolursa genç arılar erkenden tarlaya çıkar. Koloninin bu esnekliği, onu ani kayıplara karşı korur.

İşçi arı kaç gün yaşar? Yaz arısı ve kış arısı

Sezonda doğan işçi arının ömrü genellikle beş-altı hafta civarındadır. Ömrü asıl kısaltan tarlacılıktır: uçuş kasları ve kanatlar yıpranır, arı genellikle tarlada ölür.

Yaz sonu ve sonbaharda yetişen kış arıları ise aylarca yaşar ve koloniyi ilkbahara taşır. Bu arıların farkı, iyi gelişmiş yağ dokusu ve bu dokuda depolanan besin proteinidir. Bu doku bağışıklık, zehir çözme ve dayanıklılık için de kritiktir.

Varroa destructor akarı tam olarak bu yağ dokusuyla beslenir ve virüs taşır. Kış arıları varroalı yavrudan çıkarsa kısa ömürlü olur ve koloni kış ortasında erir. Bu yüzden varroa mücadelesi, kış arıları yetişmeye başlamadan önce, yaz sonunda tamamlanmış olmalıdır.

İşçi arının özel organları

• Arı sütü bezleri: Başta bulunur; genç bakıcı arılarda gelişkindir ve larva besininin önemli kısmını salgılar.
• Mum bezleri: Karnın alt yüzünde dört çift bez, ince mum pulları salgılar; petek bu pullardan örülür.
• Polen sepeti: Arka bacakta, kıllarla çevrili çukur bir alan; polen ve reçine (propolis hammaddesi) burada taşınır.
• Bal midesi: Nektar ve su taşımaya yarayan genişlemiş kese; sindirim bölümünden bir kapakçıkla ayrılır.
• Koku bezi (Nasonov bezi): Karnın ucunda; kovan girişinde kanat çırparak yaydığı koku, diğer arılara yolu gösterir.
• İğne ve zehir kesesi: Savunma içindir; işçi iğnesi tırtıklıdır.

İşçi arılar nasıl haberleşir?

Zengin bir kaynak bulan tarlacı, kovanda dans ederek diğer arılara yerini bildirir. Yakın kaynaklar için daire biçimli kısa bir dans, uzak kaynaklar için sallanma dansı yapılır.

• Yön: Dikey petek üzerinde sallanma yolunun yukarıyla yaptığı açı, kaynağın güneşle yaptığı açıyı gösterir.
• Uzaklık: Sallanma bölümü ne kadar uzun sürerse kaynak o kadar uzaktadır.
• Kalite: Kaynak ne kadar iyiyse dans o kadar coşkulu ve uzun olur.

Dansın yanında feromonlar da kullanılır. Bekçilerin ve sokan arının saldığı alarm feromonu muza benzer bir kokudur ve diğer arıları savunmaya çağırır. Yiyecek paylaşımı (ağızdan ağıza besin aktarımı) ise hem besini hem koloninin durumu hakkındaki kimyasal bilgiyi bütün kovana yayar.

Duman, alarm feromonunun algılanmasını bastırır. Muayenede sakin çalışmak, arı ezmemek ve sokulan eldiveni yıkamak bu yüzden önemlidir.

İşçi arı nasıl sokar?

İşçi arı yalnız kendini ya da kovanını savunurken sokar. İğnesi tırtıklı olduğu için memeli derisine saplandığında geri çekilemez; iğne, zehir kesesi ve kaslarıyla birlikte kopar ve arı kısa sürede ölür. Kopan zehir kesesi bir süre daha zehir pompalamaya devam eder.

1. İğneyi hemen çıkarın: Tırnakla sıyırmak ya da çekmek; hangi yolla olduğundan çok ne kadar çabuk çıkarıldığı önemlidir.
2. Bölgeyi uzaklaştırın: Sokulan yerden yayılan alarm kokusu başka arıları çeker; birkaç adım geri çekilin, bölgeye duman verin.
3. Belirtileri izleyin: Nefes darlığı, yaygın kaşıntı, baş dönmesi gibi genel belirtilerde hemen sağlık yardımı alın.

Yalancı ana: yumurtlayan işçiler

Uzun süre anasız ve yavrusuz kalan kolonide ana ve yavru feromonlarının baskısı kalkar; bazı işçilerin yumurtalıkları gelişir ve yumurtlamaya başlar. Bu yumurtalar döllenmemiştir ve yalnız erkek arı verir; koloni kendini yenileyemez ve erir.

• Göz başına birden çok yumurta, göz duvarlarına bırakılmış yumurtalar,
• İşçi gözlerinde kabarık kapaklı, küçük erkek yavrusu,
• Kovanda hiç genç işçi larvası olmaması.

Bu koloniler yeni anayı nadiren kabul eder. Çoğu durumda arıları analı güçlü bir koloniyle birleştirmek en pratik çözümdür.

Arıcı için pratik çıkarımlar

• Bölme yaparken: Tarlacılar eski yerine döner. Yeni bölmeye bol genç arı bulunan çerçeveler verin ya da genç arıları silkeleyin.
• Beslenme: Polen kıtlığında bakıcıların arı sütü bezleri zayıf kalır, yavru üretimi düşer. İlkbahar ve sonbaharda polen girişini izleyin.
• Su: Sıcak günlerde işçiler kovanı serinletmek için su taşır; arılığa yakın temiz bir su kaynağı sağlayın.
• Kışa hazırlık: Güçlü ve sağlıklı bir kış arısı kuşağı, iyi bir yaz sonu varroa mücadelesi ve yeterli stokla yetişir.