Buckfast Arısı

Buckfast arısı, doğal bir alt tür değil; İngiltere'deki Buckfast Manastırı'nda Brother Adam'ın farklı arı ırklarını çaprazlayıp onlarca yıl seçmesiyle oluşturulmuş bir ıslah hattıdır. Sakinliği, düşük oğul eğilimi ve yüksek verimiyle ticari arıcılıkta yaygındır. Melez yapısı nedeniyle en önemli kuralı şudur: ana arı düzenli olarak güvenilir üreticiden yenilenmelidir.

Buckfast arısı nedir, nasıl ortaya çıktı?

Buckfast arısı, adını İngiltere'nin güneybatısında, Devon'daki Buckfast Manastırı arılığından alır. Hattın kurucusu, manastırın arıcı keşişi Brother Adam'dır (Türkçe kaynaklarda Rahip Adam; asıl adı Karl Kehrle). Yirminci yüzyılın başında Britanya'da Wight Adası hastalığı denen ve o dönemde trake akarıyla ilişkilendirilen bir salgın, ülkenin yerli koyu renkli arılarının büyük bölümünü yok etti.

Salgın 1916'da manastıra ulaştığında kolonilerin çoğu öldü. Hayatta kalanlar İtalyan arısı (A. m. ligustica) ya da İtalyan ana arının yerli erkeklerle çiftleşmesinden gelen kolonilerdi. Brother Adam ıslah çalışmasını bu dayanıklı kolonilerle başlattı.

• Temel: İtalyan arısı ile İngiltere'nin eski yerli (Kara Avrupa) arısının karışımı.
• Genişletme: Brother Adam sonraki yıllarda Avrupa, Kuzey Afrika ve Ortadoğu'yu gezerek arı ırklarını inceledi; aralarında Anadolu arısının da bulunduğu birçok ırkı çaprazlamalarla hatta kattı.
• Yöntem: Yabancı erkeklerden uzak, izole bir çiftleştirme istasyonunda kontrollü çiftleştirme ve her kuşakta sıkı seçim.

Buckfast arısının özellikleri

Buckfast ıslahında hedef, tek bir özellik değil, dengeli bir iş arısıydı. Seçimde öne çıkan özellikler şunlardır:

• Sakinlik: Muayene sırasında petek üzerinde durgun kalır; iyi hatlarda az dumanla çalışılabilir.
• Düşük oğul eğilimi: Oğul kontrolü için harcanan iş gücünü azaltır.
• Yüksek verim: Güçlü nüfus kurar, uzun kaynak dönemlerini iyi değerlendirir.
• Hastalık dayanıklılığı: Hattın doğuşu trake akarı salgınına dayanır; günümüzde bazı üreticiler hijyenik davranış ve varroaya duyarlı hijyen için de seçim yapmaktadır.
• Az propolis ve temiz çalışma: Çerçeveler görece kolay ayrılır.
• İyi kışlama: Ilıman iklimde iyi kışlar; ancak büyük nüfuslu olduğu için kışlık stok ihtiyacı küçümsenmemelidir.

Buckfast arısı ile yerli ırkların karşılaştırması

Buckfast arısında ikinci kuşak sorunu

Buckfast ile çalışırken bilinmesi gereken en önemli konu budur. Hat, kontrollü çiftleştirme ile korunur; özellikleri açık çiftleşmede kalıcı değildir. Buckfast ana arıdan üretilen kız ana arılar sizin bölgenizdeki erkeklerle çiftleştiğinde yavrular iki farklı genetiğin rastgele karışımı olur.

• Sakinlik kaybolabilir: İkinci ve üçüncü kuşakta belirgin biçimde savunmacı koloniler görülebilir.
• Verim ve oğul eğilimi öngörülemez: Bazı koloniler iyi, bazıları zayıf çıkar.
• Tekdüzelik bozulur: Arılıkta her koloni farklı davranmaya başlar.

Buckfast bugün nasıl üretiliyor?

Brother Adam'ın ölümünden sonra da hat, başta Avrupa olmak üzere birçok ülkede üreticiler tarafından sürdürülmektedir. Üretimde iki araç temeldir:

1. İzole çiftleştirme istasyonları: Dağ vadisi ya da ada gibi, yabancı erkek arıların ulaşamadığı yerlere yalnız seçilmiş erkek arı kolonileri konur; genç ana arılar burada çiftleştirilir.
2. Yapay tohumlama: Seçilmiş erkeklerden alınan spermle ana arının kontrollü tohumlanması.

Bu nedenle "Buckfast" adı tek başına kalite garantisi değildir. Hattın nerede, hangi seçim ölçütleriyle ve nasıl çiftleştirilerek üretildiğini sormak gerekir.

Buckfast arısının bölgesel etkisi

Melez erkek arılar kilometrelerce uzağa uçar ve çevredeki kolonilerin ana arılarıyla çiftleşir. Bu, yerel alt türlerin genetik yapısını zamanla değiştirir. Yerli ırkın korunduğu bölgelerde bu nedenle tartışmalıdır. Türkiye'de Kafkas arısının gen merkezi olan Artvin ve Ardahan illerine dışarıdan arı sokulması yasaktır; bu bölgelerde Buckfast ya da başka ırk kullanmak mümkün değildir. Yerel ekotiplerin korunduğu alanlarda da arı getirmeden önce il/ilçe tarım müdürlüğüne danışın.

Buckfast arısı kimler için uygun?

• Uygun: Ana arıyı düzenli satın alan, verim ve iş kolaylığını önceleyen, kalabalık yere yakın çalışan ticari ya da hobi arıcıları.
• Dikkatli olunmalı: Uzun ve sert kışı olan yaylalar; büyük nüfus için yeterli stok ve kaynak şarttır.
• Uygun değil: Kendi ana arısını açık çiftleşmeyle üretmek isteyenler ve yerli ırkın korunduğu bölgelerde çalışan arıcılar.