Rus arı ırkı

Rus arısı, arıcılıkta çoğunlukla Rusya'nın Uzakdoğu'sundaki Primorsky bölgesinden alınıp ABD'de varroaya dayanıklılık için seçilen Rus (Primorsky) hattını anlatır. Bu arı ayrı bir alt tür değil, varroa ile uzun süre birlikte yaşamış bir popülasyondan geliştirilmiş bir hattır. Akar artışının daha yavaş olması, tutumlu kışlaması ve kaynağa sıkı bağlı yavru üretimiyle bilinir; buna karşılık oğula eğilimlidir.

Rus arısı bir ırk mı?

"Rus arısı" adı kafa karıştırabilir, çünkü Rusya'da tek bir arı ırkı yoktur. Bu geniş ülkede birbirinden çok farklı arılar yaşar:

• Orta Rus arısı: Rusya'nın orman kuşağındaki Kara Avrupa arısı (A. m. mellifera) popülasyonları; soğuk ve uzun kışlara çok iyi uyumludur. Güney Urallar'daki Burzyan yabani arısı bunların korunan bir örneğidir.
• Kafkas kökenli arılar: Kuzey Kafkasya'nın gri dağ arıları (A. m. caucasia); Sovyet döneminde geniş alanlara dağıtılmıştır.
• Uzakdoğu (Primorsky) arıları: On dokuzuncu yüzyılda göçmenlerle bölgeye getirilmiş, farklı kökenli Avrupa arılarının karışımından oluşmuş popülasyonlar.

Uluslararası arıcılıkta "Russian bee" (Rus arısı) dendiğinde genellikle bu sonuncusundan seçilmiş hat kastedilir. Bu sayfa esas olarak o hattı anlatır.

Rus (Primorsky) arısı nasıl ortaya çıktı?

Rusya'nın Pasifik kıyısındaki Primorsky bölgesi, varroa akarının asıl konağı olan Asya bal arısının (Apis cerana) yayılış alanıyla çakışır. Akarın Batı bal arısına ilk geçtiği yerlerden biri olduğu düşünülen bu bölgede, Avrupa kökenli arılar varroa ile Avrupa'daki arılardan çok daha uzun süredir birlikte yaşamaktadır.

ABD Tarım Bakanlığı'nın Baton Rouge'daki arı ıslah laboratuvarı, bu uzun ortak geçmişin doğal seçilimle direnç yaratmış olabileceğini düşünerek 1997'de Primorsky'den ana arılar getirdi. Karantina ve adada yapılan denemelerin ardından hat, varroaya dayanıklılık için seçildi ve daha sonra ABD'deki ana arı üreticilerine verildi. Hattın saflığı bugün yetiştirici birlikleri tarafından sürdürülmektedir.

Rus arısının varroaya dayanıklılığı

Kontrollü saha denemelerinde Primorsky kolonilerinde varroa sayısının karşılaştırma kolonilerine göre belirgin biçimde daha yavaş arttığı gösterilmiştir. Bu direnç tek bir özellikten değil, birlikte çalışan birkaç mekanizmadan gelir:

• Tımarlanma: Arılar akarları vücutlarından ayıklayıp zarar verir.
• Hijyenik davranış: Akar bulaşmış yavru gözlerini açıp temizler.
• Akar üremesinin baskılanması: Kapalı gözlerde üreyebilen akar oranı düşüktür.
• Kaynağa bağlı yavru üretimi: Kaynak kesildiğinde yavrunun azalması, akarın çoğalabileceği yavru miktarını da azaltır.

Rus arısının ayrıca trake akarına karşı da dayanıklı olduğu bildirilmiştir.

Rus arısının diğer özellikleri

• Tutumlu kışlama: Kışa küçük kümeyle girer, stoku az tüketir; soğuk bölgelere uyumludur.
• Kaynağa sıkı bağlı gelişim: Polen ve nektar gelmeden yavru üretimini fazla artırmaz; kaynak açılınca hızla büyür.
• Sürekli ana arı memesi: Kolonilerde sezon boyunca, çoğunlukla çerçevelerin üst kısmında ana arı memesi bulundurma eğilimi vardır. Bu memeler her zaman oğul hazırlığı anlamına gelmez; ama oğul başladığında koloni hazırlıklıdır.
• Oğul eğilimi: İtalyan hatlarına göre daha yüksektir; kaynak bol olduğunda hızla oğul durumuna geçebilir.
• Mizaç: Hatta göre değişir; İtalyan hatlarından biraz daha savunmacı olabildiği bildirilir.

Rus arısı ile İtalyan ve Karniyol arısı karşılaştırması

Rus arısıyla çalışırken yönetim notları

1. Ana arı memelerini yorumlayın: Üst kısımdaki tekil memeler normal olabilir; alt kenarda çok sayıda meme ve yer darlığı varsa oğul hazırlığıdır.
2. Oğul mevsiminde sık kontrol: Yedi günde bir bakın, yer darlığı oluşmadan kat verin, gerekirse bölme yapın.
3. İlkbaharda kaynağı bekleyin: Koloni kaynak gelmeden büyümez; erken bir akım hedefliyorsanız besleyerek destekleyin.
4. Akar sayımını sürdürün: Direnç hatta ve çiftleşmeye göre değişir; sayım sonucuna göre karar verin.
5. Kontrollü çiftleşmeye dikkat: Açık çiftleşmede kızlar yerel erkeklerle çiftleşir ve dayanıklılık zamanla zayıflayabilir.

Rus arısı Türkiye'de kullanılır mı?

Rus (Primorsky) hattı Türkiye'de yaygın değildir ve ülkeye canlı arı ya da ana arı girişi izne tabidir. Kafkas arısının gen merkezi olan Artvin ve Ardahan'a başka yerlerden arı sokulması ise tamamen yasaktır. Türkiye'de varroaya dayanıklılık için en gerçekçi yol, yerel Anadolu ve Kafkas kolonileri içinde akar artışı düşük ve hijyenik davranışı güçlü olanları seçerek ana arı üretmektir. Rus arısının hikâyesi, akarla uzun süre yaşamış popülasyonlarda doğal seçilimin direnci güçlendirebileceğini göstermesi bakımından değerlidir.