Fırçalar

Arı fırçası, çerçeve, kat ya da giysi üzerindeki arıları ezmeden ve yaralamadan süpürmeye yarayan, uzun ve yumuşak kıllı, tek sıra fırçadır. En çok bal hasadında bal çerçevelerini arıdan arındırmak, oğul toplamak ve ana arı aramak gibi işlerde kullanılır. Yanlış kullanıldığında arıları kızdırabildiği için doğru teknik ve temiz fırça önemlidir.

Arı fırçası ne işe yarar?

• Bal hasadı: Kattan alınan bal çerçevesinin üzerindeki arılar, sallandıktan sonra kalanlar fırçayla kovana süpürülür.
• Oğul toplama: Dal, duvar ya da kutu kenarında kalan oğul arıları toplama kutusuna yönlendirilir.
• Muayene ve bölme: Çerçeveyi arıdan arındırıp yavruyu, yumurtayı ya da hastalık belirtisini görmek; bölmede arıları istenen kovana aktarmak.
• Kovan kenarı ve kapak: Kat kapatılmadan önce kenarlarda toplanan arıları içeri süpürüp ezilmelerini önlemek.
• Giysi: Arılıktan ayrılırken tulum üzerindeki arıları nazikçe temizlemek.

Arı fırçası çeşitleri nelerdir?

Doğal kıllı arı fırçası

At kılı gibi doğal kıllardan yapılan, genellikle açık renkli fırçalardır. Kıllar yumuşak ve esnektir; arılara nazik davranır. Buna karşılık bal ve propolisle kolayca yapışır, yıkandıkça yıpranır.

Sentetik kıllı arı fırçası

Naylon ya da benzeri sentetik kıllıdır. Yıkanması ve dezenfekte edilmesi daha kolaydır, bal kıllara daha az yapışır. İyi bir sentetik fırçanın kılları uzun, ince ve uçları yumuşak olmalıdır; sert kıllı fırçalar arıları yaralar ve kızdırır.

Kaz tüyü ve kanat

Geleneksel arıcılıkta kaz kanadı ya da büyük kuş tüyleri fırça yerine kullanılmıştır ve bazı arıcılar hâlâ tercih eder. Tüy arıları çok yumuşak süpürür; ancak bal ve propolisle kirlendiğinde temizlenmesi zordur, hijyen açısından tek kullanımlık düşünülmelidir.

Arı fırçası seçerken nelere dikkat edilir?

• Kıl uzunluğu ve yumuşaklık: Uzun ve yumuşak kıllar arıyı yuvarlayarak süpürür; kısa ve sert kıllar bacak ve kanatları yaralar.
• Tek sıra kıl: Tek sıra kıl, arıların kıllar arasına sıkışmasını önler.
• Renk: Açık renkli (sarı, beyaz, krem) kıllar tercih edilir. Koyu renkli, tüylü yüzeyler arılarda savunma tepkisini artırabilir.
• Temizlenebilirlik: Sentetik kıl ve boyasız ya da suya dayanıklı sap, yıkamayı kolaylaştırır.
• Sap: Eldivenle rahat kavranacak uzunlukta, asmak için delikli olmalıdır.

Arı fırçası nasıl kullanılır?

İyi fırçalama, arıyı itmek değil yuvarlayarak kaydırmaktır.

1. Önce silkeleyin: Bal çerçevesini kovanın üzerinde tutup kısa ve kesin bir hareketle aşağı silkeleyin. Arıların çoğu bu şekilde düşer; fırça yalnız kalanlar için kullanılır.
2. Çerçeveyi dik tutun: Çerçeveyi kovanın ya da boş katın üzerinde dikey tutun; süpürülen arılar doğrudan kovana düşsün.
3. Hafif ve tek yönlü: Fırçayı bilekten, hafif ve hızlı darbelerle, yukarıdan aşağıya tek yönde geçirin. Aynı yerden defalarca ve bastırarak geçmek arıları kızdırır.
4. Kılların ucunu kullanın: Fırçayı yüzeye yatırmayın; yalnız kıl uçları arılara değmeli.
5. Kirlenince durun: Kıllar balla yapışmaya başladıysa fırçayı suya daldırıp silkeleyin. Yapışık fırça arıları süpürmez, sürükler ve ezer.

Arı fırçasına alternatifler nelerdir?

• Silkeleme: Çoğu çerçeve için en hızlı yöntemdir; fırçadan daha az kızdırır.
• Arı kaçıran (arı savak tahtası): Bal katının altına yerleştirilen tek yönlü geçişli tahta, bir iki gün içinde arıları kattan aşağı indirir; hasatta fırça ihtiyacını büyük ölçüde azaltır.
• Arı üfleyici: Büyük işletmelerde bal katındaki arılar hava akımıyla uzaklaştırılır.
• Duman: Hafif duman arıları çerçeveden aşağı yönlendirir; ancak hasatta fazlası bala koku verir.

Arı fırçası nasıl temizlenir?

• Her kullanım sonrası: Ilık suda balı çözün, kılları tarayarak açın ve asarak kurutun.
• Propolis ve mum: Ilık su ve çamaşır sodası çözeltisi kılları temizler; kaynar su doğal kılları bozar.
• Hijyen: Fırça kovandan kovana en çok temas eden aletlerden biridir. Hastalık şüphesi olan kovanda kullanılan fırça başka kovanda kullanılmamalı; ihbarı zorunlu hastalık şüphesinde il/ilçe tarım müdürlüğüne bildirilmeli ve yetkililerin talimatına göre temizlenmeli ya da imha edilmelidir.
• Yenileme: Kılları dökülen, sertleşen ya da seyrelen fırçayı yenileyin; ucuz bir alettir, yıpranmışı arılara zarar verir.

Sık yapılan hatalar

• Bastırarak fırçalamak: Arılar ezilir ve alarm feromonu yayılır.
• Balla yapışmış fırçayla devam etmek: Kıllar arıları sürükler, kanatları kırar.
• Havada fırçalamak: Arılar yere ve çevreye dağılır; ana arı kaybolabilir.
• Koyu renkli ya da sert kıllı fırça: Arıları kışkırtır.