Kuluçkalık Katı

Kuluçkalık katı (kuluçkalık, yavru katı, gövde), çerçeveli kovanda tabanın hemen üstünde duran, ana arının yumurtladığı ve yavrunun büyütüldüğü kattır. Koloninin kalbi buradadır: yavru, polen ve kış besini aynı katta düzenlenir. Kuluçkalığın doğru boyutu, düzeni ve petek kalitesi, koloninin gücünü ve sağlığını doğrudan belirler.

Kuluçkalık katı nedir, kovanın neresindedir?

Çerçeveli bir kovan aşağıdan yukarıya genellikle şu sırayla kurulur: taban, kuluçkalık, (varsa) ana arı ızgarası, bal katları, örtü ve kapak. Kuluçkalık, arıların yavru büyüttüğü ve kışı geçirdiği bölümdür. Langstroth tipi kovanlarda kuluçkalık çoğunlukla 10 çerçevelidir; Dadant tipi kovanlarda kuluçkalık çerçevesi daha yüksektir ve bal katları daha sığdır.

Türkiye'de en yaygın kullanılan Langstroth kovanda kuluçkalık ile "tam bal katı" aynı yükseklikte olup aynı çerçeveyi alır. Bu, arıcıya büyük esneklik sağlar: bir çerçeve gerektiğinde kuluçkalıktan bal katına ya da tersine taşınabilir.

Kuluçkalıkta yavru ve besin nasıl yerleşir?

Sağlıklı bir kolonide kuluçkalık belirli bir düzen gösterir. Bu düzeni tanımak, muayenede sorunları hızla fark etmenizi sağlar:

• Yavru alanı: Ortadaki çerçevelerde, petek yüzeyinin ortasında kabaca oval bir alan kaplar. Yumurta, açık larva ve kapalı yavru iç içe halkalar oluşturur.
• Polen halkası: Yavru alanının hemen çevresinde, bakıcı arıların kolayca ulaşacağı yerde depolanır.
• Bal kemeri: Çerçevelerin üst köşelerinde ve kenar çerçevelerde bal bulunur; kışın küme bu bala doğru ilerler.
• Kenar çerçeveler: Çoğunlukla bal ve polen deposudur; yavru genellikle en dıştaki çerçevelere ulaşmaz.

Kapalı yavru alanının boşluksuz ve düzenli olması, iyi bir ana arının ve sağlıklı yavrunun göstergesidir. Dağınık, delik deşik (serpme) yavru; yaşlı veya sorunlu ana arıya, akrabalı yetiştirmeye ya da yavru hastalığına işaret edebilir ve yakından incelenmelidir.

Tek kuluçkalık mı, çift kuluçkalık mı?

Kuluçkalığın kaç kat olacağı iklime, arı ırkına, bölgedeki nektar akımına ve işletme tarzına göre değişir.

Sert karasal iklimde güçlü koloniler çoğu zaman çift kuluçkalıkla kışlatılır; ılıman kıyı bölgelerinde tek kuluçkalık çoğu kez yeterlidir. Hangisini seçerseniz seçin, kış öncesi kuluçkalıkta yeterli bal ve polen kalmasını sağlamak asıl önemli olandır.

Kuluçkalık mevsime göre nasıl yönetilir?

İlkbahar

1. İlk ılık günde hızlı bir kontrol: ana arı var mı (yumurta görmek yeterli), besin yeterli mi, küme kaç çerçeveyi kaplıyor?
2. Küflenmiş, boş ve yaşlı petekler kenara alınır; yerlerine temiz petek ya da temel petekli çerçeve konur.
3. Koloni büyüdükçe yavru alanını bölmeden, kenardan boş petek vererek yer açılır. Yavru alanının ortasına soğuk ve boş çerçeve koymak, ani soğukta yavrunun üşümesine yol açabilir.

Yaz ve nektar akımı

• Kuluçkalık arıyla dolmaya başladığında (çerçevelerin büyük bölümü kaplandığında) bal katı verilir; gecikme, kuluçkalığın balla dolmasına ve oğul hazırlığına yol açar.
• Her muayenede ana arı memesi (oğul memesi) kontrol edilir.

Sonbahar ve kışa hazırlık

• Kuluçkalıkta kış için bal ve polen depolanmış olmalı; eksikse zamanında şurupla tamamlanır.
• Boş ve fazla çerçeveler çıkarılarak koloni, kaplayabileceği hacme daraltılabilir; boşluğa bölme tahtası konur.
• Varroa mücadelesi, kışlık arıların yetiştiği dönemden önce planlanır.

Kuluçkalık peteği ne zaman yenilenmeli?

Her yavru nesli gözlerde ince bir koza tabakası bırakır. Yıllar içinde petek koyulaşır, gözler daralır ve mumda hastalık etkenleri ile kimyasal kalıntılar birikir. Bu nedenle kuluçkalık petekleri düzenli yenilenmelidir.

• Yaygın uygulama, her yıl kuluçkalık çerçevelerinin bir kısmını (10 çerçevelik kovanda birkaç çerçeve) yenilemektir; böylece hiçbir petek çok yaşlanmaz.
• Çıkarılacak petekler, yavru içermediği dönemde (ilkbaharda kenara kaydırılarak) alınır.
• Işığa tutulduğunda ışık geçirmeyen, çok koyu, kırık, küflü ya da çok erkek gözlü petekler önceliklidir.
• Çıkan petekler eritilip mum olarak değerlendirilir; hastalıklı kovandan çıkanlar başka kovana verilmez.

Kuluçkalıkta hastalık ve zararlıya karşı nelere dikkat edilmeli?

Yavru hastalıklarının neredeyse tamamı ilk kez kuluçkalıkta fark edilir. Muayenede şu belirtilere dikkat edin:

• Varroa: Kanatları buruşuk genç arılar, delikli ve dağınık yavru. Akar düzeyi düzenli izlenmeli, mücadele ruhsatlı ürünler ve kurallara uygun zamanlamayla yapılmalıdır.
• Amerikan yavru çürüklüğü: Çökük, delinmiş kapaklar; kibrit çöpüyle çekildiğinde uzayan kahverengi larva kalıntısı. İhbarı zorunludur: kovanı kapatın, çerçeve ve alet taşımayın, il/ilçe tarım müdürlüğüne bildirin. Kendi başınıza ilaç kullanmayın.
• Avrupa yavru çürüklüğü: Kapanmadan ölen, sararmış ve bükülmüş larvalar; bu hastalık da ihbarlıdır.
• Kireç hastalığı: Gözlerde ve tabanda beyaz-gri, sertleşmiş larva mumyaları; genellikle nemli ve zayıf kolonilerde görülür.

Kuluçkalık seçerken nelere bakılmalı?

• Standart ölçü: İşletmenizdeki tüm kovanlarla aynı iç ölçü ve aynı çerçeve; karışık ölçü, çerçeve değişimini imkânsız kılar.
• Arı boşluğu: Çerçeveler ile duvarlar ve üst/alt katlar arasında doğru boşluk; aksi halde arılar yabani petek örer ya da her yeri propolisle doldurur.
• Malzeme: Kuru, budaksız ahşap ya da kaliteli polistiren; birleşim yerleri sıkı, köşeleri geçmeli.
• Tutamak: Yan duvarlarda derin, kavrayışı rahat oyuk tutamaklar.
• Çerçeve askısı: Kulakların oturduğu yuvada, propolis yapışmasını azaltan metal ray bulunması tercih sebebidir.

Sık yapılan hatalar

• Muayene sonrası çerçeveleri farklı sırayla ve yavru alanını bölerek yerleştirmek.
• Bal katını geç vermek; kuluçkalık balla dolar, ana arı yumurtlayacak yer bulamaz.
• Hiç petek yenilememek; aynı kara petekleri on yıl kullanmak.
• Kış öncesi kuluçkalıktaki besini kontrol etmeden bal katlarının tamamını almak.
• Soğuk havada kuluçkalığı uzun süre açık bırakmak.