Yarım Bal Katları

Yarım bal katı (yarım ballık, sığ kat, orta kat), kuluçkalıktan daha alçak olan ve daha kısa çerçeve alan, kuluçkalığın üstüne eklenen bal depolama katıdır. Tam kattaki kadar çerçeve alır ama her çerçeve daha az bal taşır; bu yüzden dolu hali daha hafif, taşıması daha kolaydır. Karşılığında kuluçkalıkla çerçeve alışverişi yapılamaz ve hasatta işlenecek çerçeve sayısı artar.

Yarım bal katı nedir?

Bal katları iki temel yükseklikte kullanılır: kuluçkalıkla aynı derinlikteki tam kat ve ondan belirgin biçimde alçak olan yarım kat. "Yarım" adı gelenekseldir; bu katlar her zaman matematiksel olarak tam katın yarısı değildir.

• ABD kaynaklı Langstroth ölçülerinde tam kat gövdesi yaklaşık 24 cm, orta kat (bazı yerlerde "dörtte üç kat") yaklaşık 17 cm, sığ kat ise yaklaşık 14–15 cm yüksekliktedir.
• Dadant sisteminde bal katı (hausse), kuluçkalıktan çok daha sığdır ve sistemin standart parçasıdır.
• Türkiye'de "yarım kat" adıyla satılan ürünlerin yüksekliği üreticiye göre değişebilir. Satın alırken çerçeve boyunu ve gövde yüksekliğini mevcut malzemenizle mutlaka karşılaştırın.

Yarım kat genişlik ve uzunluk olarak kuluçkalıkla aynıdır; aynı sayıda çerçeve alır. Değişen yalnız yükseklik ve dolayısıyla çerçeve boyudur. Önceki bazı metinlerde geçen "yarım katın 3–4 çerçevelik olduğu" bilgisi yanlıştır.

Yarım bal katı neden tercih edilir?

• Daha hafif: Dolu bir yarım kat, tam katın kabaca üçte ikisi ya da daha azı ağırlıktadır. Yaşı ilerlemiş, bel sorunu olan ya da tek başına çalışan arıcılar için belirleyici bir avantajdır.
• Daha hızlı dolar ve kapanır: Hacim küçük olduğu için arılar katı daha çabuk doldurur; zayıf ya da kısa süreli akımda daha az yarım kalmış çerçeve olur.
• Çiçek balı ayrımı: Kısa süreli akımlarda, farklı bitki kaynaklı balları ayrı katlarda toplamak kolaylaşır.
• Ana arı daha az çıkar: Sığ ve kuluçkalıktan farklı ölçüde petek, ızgarasız kovanda bile ana arıya daha az cazip gelir (kesin değildir).
• Petekli bal: Kesme petek ya da çerçeve içinde petekli bal üretiminde sığ çerçeveler daha kullanışlıdır.

Yarım bal katının sakıncaları nelerdir?

• Çerçeve uyumsuzluğu: Yarım kat çerçevesi kuluçkalığa verilemez, kuluçkalık çerçevesi de yarım kata sığmaz. Bu, bölme yaparken ya da zayıf koloniyi bal çerçevesiyle desteklerken esnekliği azaltır.
• Daha çok parça: Aynı miktarda bal için daha fazla kat, daha fazla çerçeve, daha fazla temel petek gerekir. Sır alma ve süzme işi, çerçeve sayısı arttığı için uzar.
• İkinci stok: İki farklı çerçeve boyu, iki farklı temel petek ölçüsü ve ayrı depolama demektir.
• Süzme makinesi: Kullandığınız süzme makinesinin sepetlerinin sığ çerçeveleri iyi tuttuğundan emin olun.

Tam kat mı yarım kat mı? Karşılaştırma

Pek çok arıcı ikisini birlikte kullanır: kuluçkalık ve ilk bal katı tam, sonraki katlar yarım. Önemli olan, işletme içinde her kovan tipinin tek bir düzene bağlı kalmasıdır.

Yarım bal katı ne zaman ve nasıl verilir?

1. Zaman: Kuluçkalık arıyla dolduğunda (10 çerçevelik kovanda yaklaşık 7–8 çerçeve kaplandığında), üst çıtalarda taze beyaz mum göründüğünde ve bölgenin nektar akımı başladığında verilir. Akım dönemi dışında ya da yalnız polen gelirken verilen katlar dolmaz.
2. İlk kat: Mümkünse örülmüş petekle verilir; temel petek kullanılacaksa ortaya bir-iki örülmüş petek konur.
3. Takip: Yarım kat hızlı dolduğu için kontroller sık yapılmalı; kat yaklaşık üçte ikisi–dörtte üçü dolduğunda yenisi eklenir.
4. Izgara: Ana arı ızgarası kullanılıyorsa kuluçkalık ile ilk yarım kat arasına konur; güçlü koloni ve akım dönemi şartı burada da geçerlidir.

Yarım bal katından hasat

• Sırlanma oranı hasat için ana ölçüttür: çerçevelerin büyük bölümü kapanmış olmalıdır; bal için genel nem sınırı %20'dir.
• Hafif olduğu için katlar kovan başında tek tek alınabilir; ancak yağmacılığı önlemek için alınan katların üstü hemen kapatılmalıdır.
• Sır alırken kısa çerçeveler daha hızlı elden geçer ama sayıları fazladır; sır alma tezgâhının sığ çerçeveyi sabit tuttuğundan emin olun.
• Süzmeden dönen petekler kuru ve serin bir depoda, mum güvesine karşı korunarak saklanır.

Sık yapılan hatalar

• Yarım kat çerçevesini kuluçkalığa koymak: altına arılar erkek gözlü yabani petek örer.
• Farklı ölçüde yarım katları aynı kovanda kullanmak.
• Katı zayıf koloniye, akım yokken vermek.
• Hızlı dolan katı zamanında büyütmemek; arılar kuluçkalığı balla doldurur ve oğula hazırlanır.
• "Yarım kat daha çok bal yaptırır" diye düşünmek: Bal miktarını koloni gücü ve akım belirler; yarım katın avantajı işçilik ve esnekliktir.