Ana Arı Izgaraları

Ana arı ızgaraları, kovanın içinde kuluçkalık ile bal katı arasına ya da bölmeler arasına yerleştirilen, işçi arıyı geçirip ana arıyı ve erkek arıyı geçirmeyen delikli veya telli levhalardır. Tel, plastik ve delikli sac olmak üzere farklı tipleri vardır; aralık ölçüsü, çerçeve yapısı ve kovana oturuşu, ızgaranın işe yarayıp yaramayacağını belirler. Bu sayfa ızgarayı bir kovan parçası olarak ele alır: tipleri, ölçüleri, montajı ve bakımı.

Ana arı ızgarası nasıl çalışır?

Izgara, bir "boyut süzgeci"dir. İşçi arı, ana arı ve erkek arı arasındaki gövde kalınlığı farkı kullanılır:

• İşçi arı ızgara aralığından geçebilir; tarlacılar balı yukarı taşır, bakıcı arılar iki taraf arasında dolaşır.
• Ana arı daha kalın göğüs ve karın yapısı nedeniyle geçemez; yumurtlama ızgaranın altında kalır.
• Erkek arı hepsinden iri olduğu için geçemez; bu nedenle ızgaranın üstünde kalan erkek arılar için çıkış yolu düşünülmelidir.

Eski metinlerde zaman zaman ters anlatılsa da doğru olan budur: ızgara işçiyi geçirir, ana arıyı ve erkek arıyı durdurur. Standart ızgaralarda aralık genellikle 4,1–4,4 mm civarındadır. Aralık daraldıkça işçi arı da zorlanır; genişledikçe küçük yapılı bir ana arının geçme riski artar.

Ana arı ızgarası çeşitleri nelerdir?

Tel ızgara

Paralel yuvarlak tellerin enine lamalarla birbirine kaynatılmasıyla yapılır; çoğu zaman ahşap bir çerçeveye oturtulur.

• Yuvarlak tel kesitli olduğu için arıların kanat ve tüylerini daha az yıpratır, geçiş daha rahattır.
• Sağlamdır, pürmüzle ya da sıcak suyla temizlenebilir, uzun ömürlüdür.
• Ahşap çerçeveli tiplerde bir yüzde arı boşluğu bulunur; bu sayede ızgara üst çıtalara yapışmaz ve arılar ızgaranın tüm yüzeyini kullanır.

Plastik ızgara

Tek parça kalıptan çıkan, uzun yarıklı hafif levhalardır.

• Ucuz ve hafiftir, kolay kesilip kovan ölçüsüne uydurulur.
• Zamanla eğilir, güneşte ve sıcak suda şekil değiştirebilir; çarpılmış ızgara kenarında boşluk bırakır.
• Kalitesiz olanlarda yarık kenarları çapaklı olabilir; alırken kenarların düzgün olduğuna bakın.
• Pürmüz ile temizlenemez; soğutup kırılganlaşan propolisi kazıyarak temizlenir.

Delikli sac ızgara

Metal levhaya uzun yarıklar açılarak yapılır. Sağlamdır ama yarık kenarları keskin olursa arıları yıpratır; ince sac kolayca bükülür. Günümüzde tel ve plastik tipler daha yaygındır.

Özel ızgaralar

• Dikey bölme ızgarası: Kovanın içinde çerçeveler arasına dik yerleştirilir; ana arıyı birkaç çerçeveye sınırlamak için kullanılır.
• Izgaralı kafes ve bölmeler: Ana arıyı bir ya da iki çerçeveyle kısa süre sınırlamaya yarayan kafes tipi düzenekler.
• Giriş ızgarası: Uçuş deliğine takılır; ana arının dışarı çıkmasını engeller. Oğul önlemede tek başına güvenilir değildir ve erkek arıların çıkışını da keser; dikkatli ve kısa süreli kullanılmalıdır.

Izgara seçerken nelere bakılmalı?

• Ölçü uyumu: Izgara kovan ağzını tamamen kaplamalı; kenarında boşluk kalmamalı. Langstroth ve Dadant ölçüleri farklıdır.
• Aralık düzgünlüğü: Tellerin eşit aralıkta ve paralel olması; açılmış tek bir aralık bile ana arıyı geçirebilir.
• Arı boşluğu: Çerçeveli ızgaralarda boşluğun hangi yüzde olduğuna dikkat edin.

Ana arı ızgarası kovana nasıl yerleştirilir?

1. Kuluçkalığı muayene edin; ana arıyı görün ya da en azından yukarı taşıyacağınız çerçevelerde yumurta ve genç larva olmadığından emin olun.
2. Üst çıtalardaki fazla petek ve propolis köprülerini kovan aletiyle kazıyın; ızgara düz oturmalıdır.
3. Izgarayı düz biçimde yerleştirin. Tel ızgaralarda tellerin çerçevelere dik gelmesi sık önerilir; üreticinin belirttiği bir yön varsa ona uyun. Çerçeveli ızgarada arı boşluğunun hangi yüze geleceği kovanınızın yapısına bağlıdır: ızgaranın altında ve üstünde yaklaşık 6–9 mm arı boşluğu kalmalı, fazlası petek köprüsüne yol açar.
4. Köşelerde ve kenarlarda boşluk kalmadığını parmakla yoklayın.
5. Bal katını üstüne koyun; ilk ballıkta ızgaranın hemen üstüne bir-iki örülmüş petek vermek geçişi hızlandırır.
6. Bir hafta sonra ballıkta yumurta olup olmadığına bakın: yumurta varsa ana arı yukarıda kalmıştır.

Ana arı ızgarasının bakımı ve temizliği

Izgaranın en büyük düşmanı propolis ve mumdur. Aralıklar daraldıkça geçiş zorlaşır ve arılar ızgarayı bir duvar gibi algılamaya başlar.

• Soğukta temizleyin: Propolis soğukta kırılganlaşır. Plastik ızgarayı bir süre derin dondurucuda bekletip sonra bükerek ya da fırçalayarak temizlemek kolaylık sağlar.
• Tel ve metal ızgaralar: Kovan aletiyle kazınır; kalan mum ve propolis sıcak suyla ya da pürmüzle kısa süre ısıtılarak giderilir. Teller aşırı ısıtılıp bükülmemelidir.
• Kontrol: Temizlikten sonra aralıkları ışığa tutarak inceleyin; açılmış tel veya kırık yarık varsa ızgarayı değiştirin.
• Saklama: Düz bir zeminde, üstüne ağırlık konmadan ve güneşten uzakta saklayın; plastik ızgaralar sıcakta eğilir.
• Hijyen: Hastalıklı kovandan çıkan ızgara, temizlenip dezenfekte edilmeden başka kovana takılmaz; ihbarı zorunlu hastalıklarda resmi talimata uyulur.

Sık yapılan hatalar

• Izgarayı çarpık ya da ters oturtmak; kenardan ana arı geçer ya da arı boşluğu kaybolur.
• Farklı ölçüdeki kovana "nasılsa olur" diye kesip yamalı ızgara koymak.
• Tıkanmış ızgarayı temizlemeden yıllarca kullanmak.
• Kışa ızgarayla girmek; ana arı kümeden ayrı kalabilir.
• Giriş ızgarasını uzun süre takılı unutmak; erkek arılar içeride birikir, uçuş deliği tıkanır.