Kovan Giriş yönlendiricileri

Kovan giriş yönlendiricileri, arıların kovana nereden ve nasıl gireceğini düzenleyen parçalardır: uçuş (iniş) tahtası, çok konumlu giriş diski, üst giriş, yağma perdesi ve kovanları birbirinden ayırt ettiren renk ve işaretler bu gruba girer. Amaçları trafiği rahatlatmak, arıların yanlış kovana girmesini (sürüklenme) azaltmak ve yağmacıyı şaşırtmaktır. Doğru kullanıldığında hastalık yayılmasını ve koloniler arası güç farkını da azaltır.

Giriş yönlendirici ne işe yarar?

Bir tarlacı arı günde onlarca kez kovanına döner ve girişi yer işaretleri, renkler, biçimler ve koku ile bulur. Giriş yönlendiricileri bu yön bulma davranışını destekler ya da bilerek şaşırtır:

• İniş ve trafik: Yüklü dönen tarlacıya iniş yeri sağlar, giriş önündeki sıkışmayı azaltır.
• Sürüklenmeyi azaltma: Uzun, aynı renkli ve düz sıra halinde dizilmiş kovanlarda arılar sıklıkla komşu kovana girer. Bu, rüzgâr yönündeki ve sıra sonundaki kovanları güçlendirip ortadakileri zayıflatır; akar ve hastalık etkenleri de bu yolla taşınır.
• Yağmacıyı şaşırtma: Girişi kovan ağzından uzağa taşıyarak kokuyu takip eden yabancı arının yolunu uzatır.
• Esneklik: Aynı kovanda farklı girişleri (alt, üst, havalandırma, kapalı) seçebilmeyi sağlar.

Uçuş tahtası (iniş tahtası) nedir?

Girişin önüne doğru uzanan, arıların iniş yaptığı düz ya da eğimli yüzeydir. Çoğu tabanda kısa bir uçuş tahtası bulunur; bazı arıcılar önüne ayrıca eğimli bir rampa ekler.

• Yüklü dönüş: Nektar ve polenle ağırlaşmış arılar, özellikle rüzgârlı günlerde iniş tahtasına konup yürüyerek girer.
• Yerde kalan arılar: Yere düşen yorgun arıların kovana tırmanması için zeminden girişe uzanan eğimli bir tahta yardımcı olur.
• Gözlem yeri: Polen taşıyan arılar, ölü arı atımı, dışkı lekeleri ve sürünen arılar ilk olarak iniş tahtasında görülür.

Sakıncası da vardır: Uzun iniş tahtası kurbağa, kertenkele ve eşek arısı için bir av alanı olabilir; yağmacılar için de rahat bir iniş pisti sunar. Bu yüzden iniş tahtası kısa ve kolay temizlenebilir olmalıdır.

Çok konumlu giriş diski ve delikli girişler

Özellikle ruşet, bölme ve üst girişlerde kullanılan, döndürülerek farklı konumlara getirilen yuvarlak metal ya da plastik disklerdir. Tipik konumlar:

1. Tam açık: Normal trafik.
2. Izgaralı: İşçi arıları geçirir, ana arıyı içeride tutar (çiftleşme dönemi dışında).
3. Havalandırma: Delikli ya da telli konum; arı geçmez, hava geçer. Taşıma ve kapatma için.
4. Kapalı: Kısa süreli kapatma için.

Kovan önüne açılan birkaç yuvarlak delik de benzer bir işlev görür: delik sayısı artırılıp azaltılarak giriş genişliği ayarlanır. Yuvarlak delikler bekçi arılar için savunması kolay, dar noktalardır.

Üst giriş ne zaman kullanılır?

Üst giriş, örtü tahtasındaki bir çentikten, üst katın ön yüzündeki bir delikten ya da kapak ile örtü arasındaki aralıktan açılan ikinci giriştir.

• Bal akımında: Tarlacılar ızgaradan ve kuluçkalıktan geçmeden doğrudan bal katına ulaşır; kuluçkalıktaki trafik azalır.
• Erkek arı çıkışı: Ana arı ızgarasının üstünde kalan erkek arılar dışarı çıkabilir.
• Kışın: Alt giriş kar veya ölü arıyla tıkandığında üst giriş hem çıkış hem de nemli havanın atılması için yol olur.
• Dikkat: Zayıf kolonide ya da yağma döneminde ikinci bir girişi savunmak zordur; üst giriş bu dönemlerde kapatılmalıdır.

Yağma perdesi trafiği nasıl yönlendirir?

Yağma perdesi, kovanın asıl girişini ince tel bir perdeyle kapatır ve arılara yeni bir giriş verir; bu giriş genellikle perdenin üst kısmında ya da yan tarafındadır. Kovanın kendi arıları yeni yolu bir-iki gün içinde öğrenir. Yağmacı arı ise kovanın kokusunu asıl ağızdan alır, tele çarpar ve yeni girişi bulmakta zorlanır. Bu nedenle yağma perdesi hem koruyucu hem de yönlendirici bir parçadır; zayıf koloniler, yeni bölmeler ve akım sonrası dönem için çok değerlidir.

Sürüklenme nasıl azaltılır?

Arıların komşu kovana girmesi (sürüklenme, şaşırma) özellikle uzun ve düz kovan sıralarında, aynı renk ve biçimde kovanlarda ve genç arıların ilk uçuşlarında yoğundur. Basit yönlendirme önlemleri büyük fark yaratır:

1. Renk ve işaret: Kovan önlerini farklı renklere boyamak ya da girişin üstüne farklı geometrik şekiller koymak. Arılar mavi ve sarı tonları iyi ayırt eder; kırmızı ise onlar için koyu görünür.
2. Dizilim: Kovanları uzun tek sıra yerine küçük gruplar, hilal, kavis ya da ikişerli çiftler halinde yerleştirmek.
3. Yön farkı: Yan yana kovanların girişlerini farklı yönlere çevirmek.
4. Yer işaretleri: Ağaç, çalı, taş gibi doğal işaretlerin arasına kovan koymak.
5. Ruşet ve bölmeler: Ana arının çiftleşme uçuşundan sonra doğru kutuya dönmesi için ruşet girişlerinin renk ve yönle belirgin biçimde ayrılması özellikle önemlidir.

Sık yapılan hatalar

• Onlarca aynı renkli kovanı düz ve sık bir sıra halinde dizmek.
• Zayıf kolonide üst giriş açık bırakmak.
• Uzun iniş tahtasını otla ve kirle kaplı bırakmak; zararlılar için sığınak olur.
• Kovanın yerini ya da giriş yönünü sezon ortasında birkaç metre değiştirmek; tarlacılar eski yere döner ve kaybolur.
• Giriş diskini ızgaralı konumda unutup çiftleşme uçuşunu engellemek.