Aşılamasız Ana Arı Üretim Sistemleri

Aşılamasız ana arı üretim sistemleri, genç larvayı aşılama kaşığıyla yüksüğe aktarmadan ana arı yetiştirmeyi sağlayan düzenek ve yöntemlerin ortak adıdır: plastik kaset (kafes) sistemleri, petek kesme yöntemleri ve göz zımbalama bunların başlıcalarıdır. Hepsinde larva, yumurtadan çıktığı zeminle birlikte yerinden alınır ya da hiç oynatılmaz. Bu sayfa sistemleri ekipman gözüyle karşılaştırır; hangisinin kime uygun olduğunu, nasıl seçileceğini ve bakımını anlatır.

Aşılamasız sistemler neden tercih edilir?

Klasik aşılamada günlük larva, toplu iğne başından biraz büyük bir canlıdır ve petek gözünün dibinden sütüyle birlikte, ters çevrilmeden alınmalıdır. Bu iş iyi görüş, güçlü ışık, sabit bir el ve pratik ister. Aşılamasız sistemler bu adımı ortadan kaldırır ya da kolaylaştırır:

• Beceri engeli kalkar: Yakını görmekte zorlanan ya da eli titreyen arıcı da ana arı üretebilir.
• Larva zedelenmez: Larvaya kaşıkla dokunulmadığı için ezilme, kuruma ve ters dönme riski azalır.
• Larva yaşı bilinir: Ana arının yumurtladığı gün kayıtlıysa larvanın yaşı tahmin değil, hesaptır.

Buna karşılık bu sistemlerin çoğu önceden planlama, ana arıya müdahale ya da petek feda etmeyi gerektirir. Yöntemin biyolojisi değişmez: larva yine anasız bir başlatıcıda kabul edilir, bitiricide beslenir ve aşılamanın 10. günü karşılığı olan günde dağıtılır.

Aşılamasız ana arı üretim sistemleri nelerdir?

Plastik kaset sistemleri: parçalar ve seçim

Kaset sistemleri, aşılamasız üretimin en yaygın ekipmanıdır. Gövde bir peteğin ortasına gömülür; önü petek gözleri gibi biçimlenmiştir ve arkadan tek tek sökülebilen göz tabanlarıyla kapanır. Izgaralı ön kapak ana arıyı içeride tutar, işçiler ise ızgaradan geçip yumurta ve larvalara bakar. Uygulama sırası ve gün gün takvim, aşılamasız kafes sistemleri sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır.

Kaset seçerken şunlara bakın:

• Çerçeveye uyum: Gövdenin kullandığınız kovan çerçevesine sağlam oturması ve çevresinde boşluk kalmaması gerekir; boşluk arıların kaseti benimsemesini zorlaştırır.
• Yedek parça: Göz tabanları, tutucular ve yüksükler tüketilir, kırılır ya da kaybolur. Aynı tipte yedek bulunabilmesi sistemin ömrünü belirler.
• Sökme kolaylığı: Tabanların arkadan zorlanmadan, larvayı sarsmadan çıkması gerekir. Sıkı ya da çapaklı parçalar aktarmayı yavaşlatır.
• Tutucu uyumu: Taban, tutucuya ve tutucu yüksük çubuğuna boşluksuz geçmelidir; olgun yüksüğün düşmesi içindeki ana arıyı öldürebilir.
• Malzeme: Kokusuz, gıdaya uygun ve sıcak suyla yıkanabilir plastik tercih edilir.

Petek kesme yöntemleri nasıl uygulanır?

Petek kesme yöntemleri hiçbir özel plastik parça gerektirmez; malzemesi temel petek, bıçak ve erimiş mumdur. Ortak ilkeleri, aynı yaşta genç larva bulunan bir peteği, yüksük çekmeye elverişli biçimde anasız bir koloniye sunmaktır.

Miller yöntemi

Boş bir çerçeveye, alt kenarı üçgen dişler biçiminde kesilmiş dar temel petek şeritleri takılır ve çerçeve damızlık koloniye verilir. Arılar peteği örüp ana arı yumurtladıktan sonra, dişli kenarlarda yumurtadan yeni çıkmış larvalar bulunduğunda çerçeve anasız bir koloniye aktarılır. Arılar yüksükleri çoğunlukla petek kenarlarına çeker; bunlar kesilip bölmelere dağıtılır.

Alley yöntemi

Genç larvalı peteğin bir şeridi kesilir, gözler kısaltılır ve her üç gözden ikisindeki larva kibrit çöpüyle yok edilerek aralık bırakılır. Şerit, ağızları aşağı bakacak biçimde bir çıtaya erimiş mumla tutturulur ve çıta başlatıcı koloniye verilir. Aralık bırakmak, yüksüklerin birbirine yapışmasını önler.

Hopkins yöntemi

Genç larvalı petek, yavru yuvasının üzerine gözleri aşağı bakacak şekilde yatay yerleştirilir; altında arıların sarkıp yüksük çekebileceği bir boşluk bırakılır. Larvalar yine seyreltilir. Güçlü ve kalabalık bir koloni ister.

Göz zımbalama nedir?

Göz zımbalama (petek zımbalama), içinde genç larva bulunan bir petek gözünün, ince duvarlı bir boru ya da özel bir zımbayla tabanıyla birlikte kesilip çıkarılması ve bir yüksük tutucusuna ya da çıtaya yerleştirilmesidir. Larvaya dokunulmaz, özel kaset gerekmez; ama damızlık petekte delikler açılır. Az sayıda yüksük isteyen ve peteği feda edebilen arıcı için basit bir yoldur.

Hangi sistem kime uygun?

• Birkaç ana arı isteyen hobi arıcısı: Miller yöntemi ya da göz zımbalama yeterlidir; ek ekipman neredeyse gerekmez.
• Düzenli ama orta ölçekli üretici: Plastik kaset sistemi, larva yaşının kesinliği ve tekrarlanabilirlik sağlar.
• Büyük ölçekli üretici: Hız ve esneklik nedeniyle genellikle klasik aşılamayı tercih eder; aşılamasız sistemleri yedek ya da öğrenme aracı olarak kullanır.
• Arı sütü üreticisi: Çok sayıda yüksük ve üç günde bir tekrar gerektiğinden klasik aşılama daha pratiktir.

Bakım, temizlik ve saklama

• Sezon sonu temizliği: Kaset gövdesi, tabanlar ve tutucular mumdan ve propolisten arındırılıp sıcak suyla yıkanır. Kokulu deterjan kullanılırsa çok iyi durulanır.
• Kimyasal uzaklığı: Plastik parçalar koku tutar; varroa ilaçları, yakıt ve böcek ilaçlarıyla aynı yerde saklanmaz.
• Kapalı saklama: Parçalar kuru, kapalı kutuda, mum güvesi ve fareden korunarak tutulur.
• Hastalık: Hastalık belirtisi görülen kolonide kullanılmış kaset ve tabanlar başka koloniye taşınmaz.
• Petek yöntemlerinde: Kesilen ve zımbalanan petekler yalnızca sağlıklı damızlık kolonilerden alınır; kesme artıkları kovan çevresinde bırakılmaz, yağmacılığı çağırır.

Sık yapılan hatalar

• Kaseti alıştırmadan kullanmak: Arıların temizleyip cilalamadığı yeni plastiğe ana arı yumurtlamaz.
• Tarih tutmamak: Hangi gün yumurtlandığı bilinmeyen tabanlarda ya da peteklerde larva yaşı tahmine kalır.
• Larvaları seyreltmemek: Petek yöntemlerinde yan yana çekilen yüksükler birbirine yapışır ve ayrılırken zarar görür.
• Zayıf koloni kullanmak: Yöntem ne olursa olsun, yüksüğü besleyecek koloni kalabalık ve iyi beslenmiş olmalıdır.