Çiftleştirme Kutuları ve Ana Arı Çiftleştirme

Çiftleştirme kutusu (çiftleştirme kovanı, mini ruşet), olgun yüksükten çıkan genç ana arının çiftleşme uçuşlarını yapıp yumurtlamaya başlaması için az sayıda arıyla kurulan küçük kovandır. Amaç, en az arı ve malzemeyle en çok ana arıyı güvenle çiftleştirmektir; ama kutu küçüldükçe aç kalma, ısınma, arıların kutuyu terk etmesi ve yağmacılık riski artar. Bu sayfada kutu çeşitleri, seçim ölçütleri, kurulum, yerleştirme, bakım ve kutuların sezon boyu yeniden kullanımı anlatılmıştır.

Çiftleştirme kutusu ne işe yarar?

Olgun bir yüksüğü doğrudan büyük bir koloniye vermek, her ana arı için bir koloniyi haftalarca yavrusuz bırakmak demektir. Çiftleştirme kutusu bu yükü küçültür: birkaç yüz genç arıdan oluşan küçük bir topluluk ana arıyı karşılar, besler, çiftleşme uçuşlarından sonra onu geri kabul eder ve ilk yumurtalara bakar. Ana arı yumurtlamaya başlayınca alınır, değerlendirilir ve kutuya yeni bir yüksük verilir.

Bu nedenle çiftleştirme kutusu, ana arı üretiminin kapasitesini belirleyen ekipmandır: haftada kaç ana arı alınacağı, büyük ölçüde elinizdeki çalışır kutu sayısına bağlıdır.

Çiftleştirme kutusu çeşitleri nelerdir?

Çiftleştirme kutusu seçerken nelere bakılır?

• Çerçeve uyumu: Kutunun çerçevesi standart kovanınızla uyumluysa (bölme ve ruşetlerde olduğu gibi) yavru ve arı takviyesi kolaylaşır. Mini kutuların küçük çerçeveleri ise ayrı bir sistemdir.
• Yemlik: İçten doldurulabilen, arıların boğulmayacağı bir yemlik bölmesi mini kutularda zorunludur; şeker hamuru ya da koyu şurup konur.
• Havalandırma: Kapalı tutulacağı günler için telli havalandırma açıklığı; sıcak bölgelerde bu, arı kaybını doğrudan önler.
• Giriş sürgüsü: Girişi tamamen kapatan, daraltan ve gerekirse ızgarayla (ana arı ya da erkek arı geçişini engelleyen) kapatabilen bir sürgü.
• Yalıtım: Köpük kutular sıcaklık dalgalanmasını yumuşatır; ince ahşap kutular güneşte hızla ısınır.
• Taşıma ve dayanıklılık: Hafiflik, kapak kilidi ve yıkanabilir yüzey; köpük kutular kuşlar ve kemirgenlerce kolay zarar görür.

Çiftleştirme kutusu nasıl kurulur?

1. Arı toplayın: Sağlıklı, güçlü bir koloninin bal katından ya da açık yavru çerçevelerinden genç arılar silkelenir; ana arının alınmadığından emin olun. Genç arılar kutuyu daha az terk eder.
2. Doldurun: Mini kutulara yalnızca bir avuç kadar arı yeter; ruşetlere kapalı yavru, bal ve polen çerçeveleriyle birlikte arı verilir. Mini kutuların çerçevelerine arıların örmesi için temel petek şeridi takılır.
3. Besleyin: Yemlik doldurulur. Bölme ve ruşetlerde bal ve polen çerçevesi bulunmalıdır.
4. Karanlıkta bekletin: Mini kutular girişleri kapalı olarak serin ve karanlık bir yerde birkaç saat ile bir gün tutulur; arılar anasızlığı hisseder ve bir arada kümelenir.
5. Yüksüğü ya da bakire ana arıyı verin: Olgun yüksük (aşılamanın 10. günü) dik olarak yerleştirilir ya da bakire ana arı kafesle verilir.
6. Yerine taşıyın ve açın: Kutu çiftleştirme alanına götürülür, akşamüstü giriş açılır. Kaynak kovana yakın kurulan kutularda tarlacılar eski yerlerine döneceği için fazladan arı konur ya da kutu birkaç kilometre uzağa taşınır.

Kutular arılıkta nasıl yerleştirilir?

Ana arı kaybının önemli bir kısmı, çiftleşme uçuşundan dönen ana arının yanlış kutuya girip öldürülmesiyle ya da kuşlara yem olmasıyla yaşanır. Kutuların dizilişi bu kaybı doğrudan etkiler:

• Farklı yönler: Kutuları ya da bölme girişlerini farklı yönlere baktırın.
• Renk ve şekil: Giriş çevresine farklı renkler ve desenler (daire, üçgen, çizgi) koyun.
• Düz sıradan kaçının: Aynı görünümlü kutuları uzun düz sıralar hâlinde dizmeyin; gruplar, halkalar ya da düzensiz aralıklar kullanın.
• Tek ayaklı sehpa: Kutuları ayrı direklere ya da kazıklara oturtmak hem yön farkı yaratır hem de karıncalardan korur.
• Gölge: Öğle güneşinde kalan küçük kutu hızla ısınır; yarı gölge tercih edilir.

Çiftleşme döneminde bakım ve kontrol

• Çıkış kontrolü: Yüksük verildikten 2–3 gün sonra, ucu düzgün açılmış yüksük ana arının çıktığını gösterir.
• Sessiz dönem: Ana arı genellikle 5–7 günlükken uçmaya başlar. Bu dönemde kutuyu, özellikle öğleden sonraki uçuş saatlerinde açmayın.
• Yumurta kontrolü: Çıkıştan yaklaşık 10–14 gün sonra yumurta aranır; hava kötü geçtiyse süre uzar.
• Yemlik: Her ziyarette yemliğe bakılır; kaynak kesildiğinde mini kutular birkaç günde aç kalabilir.
• Yağma ve kaçma: Girişi dar tutun. Mini kutularda arıların bakire ana arıyla birlikte kutuyu terk etmesi görülebilir; bol genç arı ve yeterli besin bu riski azaltır.

Kutular sezon boyunca nasıl yeniden kullanılır?

Yumurtlayan ana arı alındıktan sonra kutuya yeni bir olgun yüksük verilerek döngü sürdürülür. Kutuda ana arının bıraktığı açık yavru bulunduğu için arılar yeni yüksüğü kolayca kabul eder; ancak bu yavrudan acil yüksük çekilmediği mutlaka kontrol edilmelidir.

• Güç takviyesi: Birkaç döngüden sonra mini kutudaki arılar yaşlanır ve azalır; genç arı ya da bir parça kapalı yavru eklenir.
• Kalabalıklaşma: Ana arı kutuda uzun kalırsa mini kutu hızla dolar ve arılar oğul benzeri biçimde terk edebilir; ana arıyı zamanında alın.
• Sezon sonu: Ruşet ve katlı mini kovanlar güçlendirilerek kışa hazırlanabilir; mini kutular çoğunlukla birleştirilir ve arıları büyük kolonilere verilir.
• Temizlik: Boşalan kutular kazınır, yıkanır ve kurutulup kapalı yerde saklanır. Hastalık görülen kutular başka koloniye taşınmaz.