Larva Transfer Aletleri

Larva transfer aletleri (aşılama kaşığı, aşılama iğnesi), bir günden genç işçi larvasını petek gözünden altındaki sütle birlikte alıp ana arı ya da arı sütü yüksüğüne ezmeden ve çevirmeden taşımaya yarayan ince uçlu el aletleridir. En yaygınları esnek dilli (Çin tipi) kaşık, ince metal uçlu kaşık, itmeli kaşık ve ince fırçadır. Alet ucuzdur; asıl farkı ucun larvanın altına ne kadar kolay kaydığı ve kullananın elinin bu alete ne kadar alıştığı yaratır.

Larva transferi (aşılama) nedir?

Larva transferi ya da yaygın adıyla aşılama, ana arı ve arı sütü üretiminde damızlık koloninin peteğinden alınan çok genç işçi larvalarının yapay ana arı gözlerine, yani yüksüklere aktarılmasıdır. Arılar bu larvaları ana arı adayı olarak bol arı sütüyle besler. Ana arı üretiminde yüksükler kapanıp olgunlaşır; arı sütü üretiminde ise yaklaşık üç gün sonra süt toplanır.

Aşılamanın başarısı üç şeye bağlıdır: larvanın yaşı (mümkün olan en genç, 24 saatten küçük larva), larvanın zedelenmemesi ve kurumaması, ve larvanın yüksükte petekteki duruşunu koruyarak, sütün üzerinde durmasıdır. Transfer aleti, özellikle ikinci ve üçüncü koşulu doğrudan etkiler.

Larva transfer aleti çeşitleri

Esnek dilli (Çin tipi) aşılama kaşığı

Plastik bir gövdenin ucunda ince, esnek bir dil ve gövde içinde yaylı bir itici bulunur. Dil, petek gözünün duvarı boyunca eğilerek larvanın altına kolayca kayar; yüksüğe gelindiğinde itici düğmeye basılır ve larva sütüyle birlikte dilin ucundan bırakılır. En yaygın ve en ucuz tiptir, yeni başlayanlar için genellikle en kolayıdır. Dil zamanla aşınır ve kıvrılır; yedek dil takılır ya da alet yenilenir.

İnce metal uçlu aşılama kaşığı

Paslanmaz çelikten, ucu çok küçük bir kaşık ya da hafif kıvrık bir dil biçiminde inceltilmiş bir alettir. Dayanıklıdır, kolay temizlenir ve uzun yıllar kullanılır. Ucun pürüzsüz, çapaksız ve çok ince olması şarttır; kalın ya da pürüzlü uç larvayı yaralar. Esnek dile göre biraz daha fazla el alışkanlığı ister.

İtmeli (pistonlu) kaşık

Larvayı ucundaki küçük kaşığa alır, bir piston ya da itme mekanizmasıyla yüksüğün dibine bırakır. Larvanın aletten kolayca ayrılmasını sağlar; bazı arıcılar özellikle ıslak aşılamada tercih eder.

İnce fırça ve yassı uçlu aletler

Çok ince, yumuşak kıllı bir fırça ya da ince ve yassı uçlu saplı aletler de kullanılır. Yumuşak uç larvaya nazik davranır; ama larvayı sütüyle birlikte almak ve fırçadan ayırmak pratik ister. Kıllar dağılmış fırça kullanılmaz.

Aşılamasız sistemler

Larvaya hiç dokunmadan çalışmak isteyenler için ana arının plastik bir kutuda, çıkarılabilir göz tabanlarına yumurtlatıldığı aşılamasız kafes sistemleri vardır. Larvalar çıktıktan sonra tabanlar tutucularına takılarak aktarılır. Bu bir transfer aleti değil, aşılamanın yerini alan bir yöntemdir; ayrıntısı Ana arı üretim ekipmanları sayfasındadır.

Aşılama kaşığı seçerken nelere bakılmalı?

• Uç kalınlığı: Uç ne kadar inceyse larvanın altına o kadar kolay girer. Kalın uç larvayı iter ya da ezer.
• Esneklik: Esnek uç gözün dibindeki kavise uyar; sert uçta açı daha önemlidir.
• Yüzey: Pürüzsüz ve çapaksız olmalı; büyüteçle bakıp kontrol edin.
• Yedek parça: Esnek dilli kaşıkta yedek dil bulunabilmesi; metal kaşıkta ucun korunması için kılıf.
• Tutuş: Uzun aşılama oturumlarında elin yorulmaması için ince ama kaymayan bir gövde.
• Kişisel alışkanlık: Hangi aletle daha az larva kaybettiğinizi deneyerek bulun; iki farklı tip bulundurmak iyi bir başlangıçtır.

Larva transfer aleti nasıl kullanılır? Adım adım

1. Hazırlık: Serin, gölge ve rüzgârsız bir yerde çalışın. Işık kaynağını, nemli bezi, yüksük çubuklarını ve aleti önceden hazırlayın.
2. Peteği alın: Damızlık koloniden genç larvalı peteği arılardan fırçayla arındırıp hemen çalışma yerine getirin; sarsmayın, güneşte bırakmayın.
3. Larvayı seçin: Gözün dibinde bol sütte yüzen, hilal biçimli, toplu iğne başından biraz büyük larvayı seçin. "C" harfini tamamlamış larva yaşlıdır.
4. Arkadan girin: Aletin ucunu gözün duvarı boyunca, larvanın kavisinin dış (sırt) tarafından dibe indirin ve larvanın altına kaydırın.
5. Kaldırın: Larvayı altındaki sütle birlikte, çevirmeden kaldırın. Larva uçta petekteki duruşunu korumalı, yan yatış yönü değişmemelidir.
6. Bırakın: Ucu yüksüğün dibinin ortasına değdirip larvayı bırakın; esnek dilli kaşıkta iticiye basın, diğerlerinde ucu hafifçe geri çekerek kaydırın.
7. Örtün ve verin: Aşılanan çubukları nemli bezle örtün, iş biter bitmez çerçeveyi koloniye verin.

Kuru, ıslak ve çift aşılama

• Kuru aşılama: Larva boş yüksüğe bırakılır. Yaygındır ve hızlı çalışıldığında iyi sonuç verir.
• Islak aşılama: Yüksük dibine önce bir damla suyla seyreltilmiş arı sütü konur; larvanın kurumasını geciktirir ve aletten ayrılmasını kolaylaştırır.
• Çift aşılama: İlk aşılamadan bir gün sonra kabul edilen yüksükteki larva alınır, yerine yeni ve çok genç bir larva konur. Amaç, yüksüğü bol sütle hazır bulan larvanın ilk saatten itibaren iyi beslenmesidir; ek emek ister.

Aletin temizliği ve bakımı

• Oturum sırasında: Uçta biriken süt ve mum, temiz ve nemli bir bezle silinir.
• Oturum sonunda: Uç ılık suyla yıkanır, iyice kurutulur. Kokulu temizleyici kullanılmaz.
• Kontrol: Uç düzenli olarak büyüteçle incelenir; çatallanmış, kıvrılmış ya da pürüzlenmiş uç larvayı yaralar ve hemen değiştirilir.
• Saklama: Alet, ucu korunacak biçimde bir kılıf ya da kutuda, kimyasallardan uzakta saklanır.
• Hastalık şüphesi: Hastalık belirtisi olan koloniden larva alınmaz; alet koloniler arasında hastalık taşıyabilir.

Sık yapılan hatalar

• Yaşlı larva seçmek: Kaliteyi en çok düşüren hatadır; ışık ve büyütme yetersizse daha sık yapılır.
• Larvayı çevirmek: Ters dönen larva sütte boğulabilir ya da kabul görmez.
• Larvayı ezmek ya da delmek: Kalın ya da pürüzlü uç kullanmanın sonucudur.
• Yavaş çalışmak: Açıkta kalan larva birkaç dakikada kurur. Çubukları küçük gruplar hâlinde aşılayıp hemen örtün.
• Aletin ucunu kontrol etmemek: Aşınmış dil fark edilmeden aylarca kullanılabilir.