Arı Sağlığı Test Kitleri

Arı sağlığı test kitleri, koloninin sağlık durumunu sayıya ya da net bir sonuca dönüştüren ölçüm setleridir: varroa sayım kitleri, yavru çürüklüğü hızlı testleri, nosema için mikroskop seti, hijyenik davranış testi ve bal-mum kalıntı testleri. Her kit farklı bir soruya yanıt verir; hiçbiri tek başına kesin tanı ya da tedavi değildir. Doğru kullanıldıklarında, belirti beklemeden erken ve ölçüye dayalı karar vermenizi sağlarlar.

Hangi soruya hangi test?

Test kiti almadan önce ne öğrenmek istediğinizi netleştirin. Aşağıdaki tablo, arıcının en sık sorduğu soruları ve bunlara yanıt veren araçları özetler:

Varroa test kitleri

Varroa test kitleri genellikle iç içe geçen iki şeffaf bölmeden, bir elekten ve 300 arılık ölçü çizgisinden oluşur. Alkol ya da deterjanlı su ile yıkamada arılar ölür ama sonuç en güvenilirdir; pudra şekeri ile yapılan testte arılar kovana geri verilir. Sonuç, bulunan akar sayısının üçe bölünmesiyle 100 arıdaki akar olarak ifade edilir. Ayrıntılar Varroa Sayım Araçları sayfasındadır.

Yavru çürüklüğü hızlı testleri

Amerikan ve Avrupa yavru çürüklüğü için kullanılan yanal akış (lateral flow) test kasetleri, şüpheli larvanın tampon sıvıda ezilip kasete damlatılmasıyla dakikalar içinde sonuç verir. Kontrol çizgisi testin geçerli olduğunu, test çizgisi etkenin varlığını gösterir. Her iki hastalık Türkiye'de ihbarı zorunludur: olumlu sonuçta kovanı ayırın ve il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne bildirin; olumsuz sonuç belirtiler sürüyorsa hastalığı dışlamaz. Kullanım adımları Arı Hastalık Tanı Kitleri sayfasında anlatılmıştır.

Nosema test seti: mikroskop

Nosema için güvenilir bir hızlı kaset yaygın değildir; test, 400 kat büyütmeli ışık mikroskobu ile yapılır. Basit bir set; mikroskop, lam-lamel, küçük havan ya da ezme tüpü, damlalık ve temiz sudan oluşur. Uçuş deliğine dönen yaşlı tarlacılardan yaklaşık 30 arılık örnek alınır, karınları suyla ezilir ve parlak kenarlı oval sporlar aranır. Spor yoğunluğunu ölçmek için sayım kamarası kullanılabilir. Mikroskobu olmayan arıcılar örneği laboratuvara gönderebilir.

Hijyenik davranış testi

Hijyenik davranış, işçi arıların hastalıklı ya da ölü yavruyu fark edip gözü açarak temizleme eğilimidir. AYÇ, kireçli yavru ve varroaya karşı koloninin direncine katkı sağlar ve ıslahta seçim ölçütü olarak kullanılır. İki yaygın test vardır:

• Dondurulmuş yavru testi: Kapalı yavru bulunan küçük bir alan dondurularak öldürülür (sıvı azot ya da dondurucuda dondurulmuş bir petek parçası kullanılır) ve kovana geri konur. Genellikle 24 saat sonra kaç gözün temizlendiğine bakılır.
• İğne testi: Belirli sayıda kapalı yavru gözü ince bir iğneyle delinerek pupa öldürülür; bir gün sonra temizlenen gözler sayılır.

Test setinde ölçüm halkası ya da şablon, ince iğne, işaretleme kalemi ve kayıt formu bulunur. Sonuçlar koloniler arasında karşılaştırılır; tek bir test değil, birkaç tekrar güvenilir fikir verir. Hijyenik koloniler hastalıklara karşı daha dirençlidir ama bağışık değildir; ihbarı zorunlu hastalıklarda kurallar değişmez.

Bal ve mumda kalıntı testleri

Bal paketleyicileri ve bazı arıcılar, balda antibiyotik ya da ilaç kalıntısı olup olmadığını taramak için hızlı kalıntı test şeritleri kullanır. Bu şeritler belirli madde gruplarını arar ve ön tarama içindir; kesin sonuç ve miktar belirleme akredite laboratuvar analiziyle yapılır. Mumda akarisit kalıntısı ya da tarım ilacı zehirlenmesi şüphesinde de laboratuvar analizi gerekir.

Kovan başı sağlık kontrol çantası

Birçok testi kovan başında yapabilmek için küçük bir çanta hazırlamak işinizi kolaylaştırır:

• Varroa yıkama kabı ya da pudra şekeri kavanozu, ölçü kabı, beyaz kap
• Kibrit çöpü ya da tek kullanımlık ince çubuklar, cımbız
• Güçlü el feneri ve büyüteç (ya da telefon kamerası)
• Tek kullanımlık eldiven, kağıt torba, küçük kavanozlar, etiket ve kalıcı kalem
• Gerektiğinde yavru çürüklüğü hızlı test kiti
• Kayıt defteri: tarih, kovan numarası, test ve sonuç

Test kiti seçerken ve saklarken

• Amaç: Kitin hangi etkeni ya da maddeyi aradığını ve hangi örnekle çalıştığını okuyun.
• Güvenilirlik: Üreticinin belirttiği duyarlılık ve özgüllük bilgisine, bağımsız doğrulama olup olmadığına bakın.
• Talimat: Anlaşılır, adım adım talimatı olan kitleri tercih edin.
• Saklama: Hızlı test kitlerini son kullanma tarihine ve saklama sıcaklığına uygun tutun; araçta güneş altında bırakmayın.
• Doğrulama: Olumlu sonucun nasıl doğrulanacağını ve kime bildirileceğini önceden öğrenin.