Çevresel Kontrol Ürünleri

Çevresel kontrol ürünleri, arıya ilaç olarak verilmeden kovanın, peteklerin ve arılığın ortamını düzenleyerek hastalık, zararlı ve iklim stresini azaltan malzeme ve uygulamalardır: dezenfeksiyon, petek koruma, karınca-fare-eşek arısı engelleri, yalıtım, gölge ve su kaynağı bunların başlıcalarıdır. İyi seçildiklerinde ilaç ihtiyacını azaltırlar; yanlış seçildiklerinde ise balda ve mumda kalıntı bırakabilir ya da arılara zarar verebilirler.

Çevresel kontrol ürünleri nelerdir?

Arı sağlığı yalnız ilaçla korunmaz. Kirli ekipman, güveli petek, rutubetli kovan ya da karıncaların kuşattığı bir sehpa, koloniyi ilaçtan önce zayıflatır. Bu sayfadaki ürünlerin ortak noktası, arıya değil ortama uygulanmalarıdır.

• Hijyen ve dezenfeksiyon: Kovan gövdesi, çerçeve ve aletlerin temizliği.
• Petek koruma: Depodaki peteklerin mum güvesine ve küfe karşı korunması.
• Zararlı engelleri: Karınca, fare, eşek arısı ve kuşlara karşı fiziksel önlemler.
• İklim düzenleme: Yalıtım, havalandırma, gölge, rüzgâr kırıcı ve su.

Kimyasal olmayan ya da "doğal" diye satılan bir ürün de böcek öldürücü etkiye sahip olabilir. Bu yüzden her ürün için aynı soru sorulmalıdır: arıya, bala ve muma ne yapar?

Kovan ve ekipman nasıl dezenfekte edilir?

Hastalık etkenlerinin önemli bir kısmı petek, çerçeve ve alet yoluyla taşınır. Temizlik, özellikle ölen ya da hastalanan koloniden kalan malzeme yeniden kullanılmadan önce şarttır.

• Kazıma: Önce propolis, mum ve döküntü kazınır; dezenfektan kirli yüzeye işlemez.
• Alevle yüzey yakma: Boş ahşap gövde ve dip tahtasının iç yüzeyi, pürmüzle hafifçe kararana kadar ısıtılır. Ahşabın çatlak ve köşelerine özen gösterilir.
• Sıcak kostik soda çözeltisi: Çerçeve, plastik parça ve metal aletleri temizlemekte kullanılır. Yakıcıdır; eldiven, gözlük ve iyi havalandırma gerekir.
• Çamaşır suyu (sodyum hipoklorit): Plastik besleyici, kap ve eldivenler için uygundur; sonra bol suyla durulanır.
• Kovan aleti ve eldiven: Kovanlar arasında, özellikle şüpheli koloniden sonra temizlenmelidir.

Depodaki petekler nasıl korunur?

Hasattan sonra kovandan alınan petekler, arının koruması olmadığı için mum güvesine (Galleria mellonella ve Achroia grisella) açıktır. Güve özellikle yavru görmüş, polenli koyu petekleri sever.

• Soğuk: Petekleri derin dondurucuda (yaklaşık −18 °C) bir-iki gün bekletmek güvenin bütün evrelerini öldürür. Sonra güvenin yeniden ulaşamayacağı kapalı ve serin bir yerde saklanır.
• Işık ve hava: Güve karanlık ve durgun havayı sever. Petekler aralıklı, ışık alan ve havadar bir yerde asılı tutulursa zarar belirgin azalır.
• Asetik asit buharı: Kapalı istif hâlindeki arısız peteklerde güve yumurtalarını ve Nosema sporlarını azaltmak için kullanılan geleneksel bir yöntemdir. Aşındırıcıdır; metal parçaları paslandırır, açık havada ve korunarak uygulanır, petekler kullanılmadan önce iyice havalandırılır.
• Biyolojik preparatlar: Bazı ülkelerde Bacillus thuringiensis içeren petek koruma ürünleri ruhsatlıdır; güve larvalarını hedefler. Yalnız ruhsatlı ürün ve etikete uygun kullanım.
• Kükürt dumanı: Geleneksel bir yöntemdir; yumurtaları öldürmediği için tekrar gerektirir. Zehirli gaz ve yangın riski taşır; yalnız boş petekte, açık alanda ve dikkatle.

Naftalin ve paradiklorobenzen kullanmayın. Bu maddeler balmumunda birikir ve balda kalıntı olarak bulunabilir.

Karınca, fare ve eşek arısına karşı hangi önlemler alınır?

• Karınca bariyeri: Sehpa ayaklarına gres, vazelin ya da yün yağı sürülür; ayaklar yağ veya su dolu kaplara oturtulabilir. Kovanın çevresine böcek ilacı dökmek arılar için risklidir.
• Fare kılavuzu: Sonbaharda girişe takılan delikli metal şerit farenin girmesini engeller, arının geçişine izin verir.
• Eşek arısı önlemleri: Giriş daraltıcı, eşek arısı yoğun dönemde kovan önünde avlanmayı zorlaştırır. Tuzak kullanılacaksa bal arısını içeri almayan, seçici tasarım tercih edilmelidir. Yakındaki yuvaların imhası için yerel yetkililerden destek alınabilir.
• Kuşlar ve ağaçkakan: Kış boyunca kovanların tel örgüyle sarılması ağaçkakan zararını önler.
• Otlar: Arılık zeminindeki otlar biçilerek kontrol edilir; kovan çevresinde yabancı ot ilacı kullanılmaz.

Kovan iklimi: yalıtım, havalandırma, gölge ve su

Yalıtım ve nem

Kışın asıl sorun çoğu zaman soğuk değil, kapakta yoğuşan nemdir. Kapak altına yalıtım levhası ya da kalın örtü konması, sıcak havanın soğuk yüzeye çarpıp damlamasını azaltır. Köpük (polistiren) kovanlar ve yalıtımlı kapaklar bu konuda avantajlıdır. Havalandırma, salkımın üzerinde hava akımı yaratmayacak biçimde ayarlanmalıdır.

Gölge ve serinlik

Sıcak bölgelerde öğle güneşine karşı gölgelik, açık renkli kapak ve yerden yüksek sehpa kovan içi sıcaklığı düşürür. Sakallanmanın sık görülmesi, kovanın fazla ısındığının ya da dolduğunun işaretidir.

Su kaynağı

Arılar serinletme ve yavru beslemesi için su taşır. Arılığa yakın, temiz ve sürekli bir suluk (yüzen tahta ya da taşlı kap) arıların komşu havuzlara, hayvan yalaklarına ya da kirli sulara gitmesini önler.

"Doğal" ürünlerde dikkat edilmesi gerekenler

• Bitkisel böcek öldürücüler: Neem yağı ve benzeri bitkisel insektisitler "doğal" olsa da böcekler üzerinde etkilidir; kovana, arıya ve arının uçtuğu çiçeklere püskürtülmemelidir.
• Feromon tuzakları: Yalnız hedef zararlıyı çeker; tarladaki zararlılar için kullanılır, kovan içi sorunları çözmez.
• Uçucu yağ karışımları: Kovan çevresine sürülen kokulu karışımların etkinliği çoğunlukla kanıtlanmamıştır; mum ve bala koku geçirebilir.

Güvenli kullanım ilkeleri

1. Ruhsat ve etiket: Arıya ya da petek içine uygulanan her ürün ülkenizde ruhsatlı olmalı ve etikete uygun kullanılmalıdır.
2. Kalıntı: Balmumu yağda çözünen maddeleri biriktirir; bir kez kirlenen mum yıllarca kalıntı taşır.
3. Zamanlama: Ballık kovandayken bala temas edebilecek hiçbir uygulama yapılmaz.
4. Kayıt: Kullanılan ürün, tarih ve uygulanan kovan yazılmalıdır.
5. Önce fiziksel önlem: Temizlik, doğru depolama ve engel; kimyasal en son seçenektir.

Sık yapılan hatalar

• Ölü koloniden kalan petekleri, ölüm nedeni anlaşılmadan başka kovanlara vermek.
• Petekleri naftalinle saklamak.
• Karıncaya karşı kovan dibine böcek ilacı serpmek.
• "Doğal" etiketli bir spreyi arıya zararsız sanmak.
• Kışın havalandırmayı tamamen kapatıp yoğuşmaya yol açmak.