Çerçeve Telleri ve Telleme

Çerçeve telleme, kovan çerçevesinin yan çıtaları arasına ince paslanmaz tel gerilmesi ve bu telin temel peteğe gömülmesi işlemidir; amacı temel peteği düz ve gergin tutmak, örülen peteği ise süzme, taşıma ve sıcağa karşı güçlendirmektir. Doğru tel, doğru telleme düzeni ve iyi gerginlik, düz ve uzun ömürlü peteğin temelidir. Bu sayfada telin seçimini, telleme düzenlerini, adım adım telleme ve gömme işlemini anlatıyoruz.

Çerçeve telleme nedir, neden gerekir?

Balmumu yumuşak bir malzemedir. Kovan içi sıcaklığında, üzerinde binlerce arı ve kilogramlarca bal taşıyan bir temel petek desteksiz bırakılırsa sarkar, dalgalanır ya da çerçeveden kopar. Tel, peteğe bir “iskelet” kazandırır.

• Temel peteği düz tutar: Gevşek ya da desteksiz levha eğri örülür; eğri petek çerçevelerin değiştirilebilirliğini bitirir.
• Süzmede peteği korur: Bal dolu petek, bal süzme makinesinin merkezkaç kuvvetiyle kırılabilir. Telli petek bu kuvvete çok daha iyi dayanır.
• Taşımada dayanıklılık sağlar: Gezginci arıcılıkta sarsıntıya dayanım artar.
• Sıcakta çökmeyi önler: Yaz sıcağında, özellikle yeni örülmüş ve bal dolu peteklerde çökme riski azalır.

Çerçeve teli nasıl seçilir?

• Malzeme: Paslanmaz çelik tel en iyi seçimdir; balla ve nemle sürekli temas ettiği için paslanmamalıdır. Galvaniz kaplı tel de kullanılır; kaplaması zamanla zarar görebilir. Paslanabilen demir tel kullanılmaz.
• Kalınlık: Genellikle yaklaşık 0,4–0,5 mm çapında tel kullanılır. Çok ince tel kopar ve mumu keser; çok kalın tel ise gerilmesi zor olur ve gömülürken levhayı zayıflatır.
• Esneklik: Kolay kıvrılan ama gerildiğinde uzamayan tel tercih edilir.
• Makara: Tel, dolaşmaması için dönebilen bir makara tutucusundan çekilerek kullanılır.

Telleme düzenleri nelerdir?

Telin çerçeve içinde izlediği yol çerçeve tipine, derinliğine ve arıcının alışkanlığına göre değişir. Önemli olan, levhanın her bölgesinin desteklenmesi ve telin gergin kalmasıdır.

Sıra sayısı çerçeve derinliğine göre seçilir: derin yavruluk çerçevelerinde genellikle 3–4, sığ ballık çerçevelerinde 2–3 yatay sıra yeterlidir. Sıralar çerçeve yüksekliği boyunca eşit aralıkla dağıtılmalıdır.

Çerçeve adım adım nasıl tellenir?

1. Delikleri kontrol edin: Yan çıtalardaki deliklerin iki tarafta aynı yükseklikte olduğundan emin olun. Yumuşak ahşapta deliklere kuşgözü metal halka takmak, telin ahşabı kesmesini önler.
2. İlk ucu sabitleyin: Telin ucunu yan çıtanın dış yüzüne çakılmış küçük bir çivinin etrafına birkaç tur sarıp çiviyi sonuna kadar çakın.
3. Teli geçirin: Teli deliklerden sırayla, zikzak çizerek geçirin; tel sıraları arasında bükülme ve düğüm bırakmayın.
4. Gerin: Yan çıtaları hafifçe içe doğru sıkıştıran bir telleme tezgâhı ya da işkence kullanın, ardından teli sıra sıra çekip gerin. Sıkıştırma bırakıldığında yan çıtalar eski yerine döner ve teli gerer.
5. Son ucu sabitleyin: İkinci ucu aynı yöntemle çiviye sarıp sabitleyin, fazlasını kesin.
6. Gerginliği test edin: Tele parmakla vurduğunuzda tınlamalı, bastırdığınızda belirgin direnç göstermelidir. Gerekirse tel kıvırıcı ile telde küçük dalgalar oluşturarak gerginliği artırın.

Tel temel peteğe nasıl gömülür?

Tel gerildikten sonra temel petek çerçeveye yerleştirilir ve tel mumun içine gömülür. Tel sadece levhaya değip geçerse destek sağlamaz; arılar zamanla teli açığa çıkarır ya da levha telden ayrılır.

• Altlık kullanın: Çerçevenin iç ölçüsünde, levhanın altını tamamen destekleyen düz bir tahta levha üzerinde çalışın.
• Elektrikli gömme: Düşük gerilimli bir trafo, telin iki ucuna kısa süre bağlanarak teli ısıtır; tel mumu eritip içine gömülür. Hızlı ve düzgün sonuç verir.
• Mahmuzlu tekerlek: Tel boyunca yuvarlanan dişli bir tekerlektir; ısıtılarak ya da soğuk kullanılır. Ucuz ve basittir, ancak daha çok emek ister.
• Isıyı ayarlayın: Aşırı ısınan tel levhayı keser, yarıklar açar. Tel mumun ortasına gömülmeli, levhanın öbür yüzüne çıkmamalıdır.

Tellemede sık yapılan hatalar

• Gevşek tel: En yaygın hatadır. Gevşek tel levhayı taşımaz; petek dalgalanır.
• Teli gömmemek: Levha tel ile birleşmezse sarkar ya da telden ayrılır.
• Aşırı ısıtma: Elektrikli gömmede uzun süre akım vermek levhayı keser.
• Kuşgözü kullanmamak: Yumuşak ahşapta gergin tel zamanla deliği büyütür, tel gevşer.
• Paslanan tel: Bala ve muma pas geçer, tel incelip kopar.
• Tel sıralarının eşit dağılmaması: Desteksiz kalan alt bölgede levha kıvrılır.

Tellemesiz seçenekler nelerdir?

• Plastik temel petek ve plastik çerçeve: Telleme gerektirmez; arıların kabulü mum kaplamasının kalitesine bağlıdır.
• Destek pimleri: Bazı arıcılar levhayı yan çıtalara takılan metal pimlerle destekler; genellikle yatay telden daha zayıftır.
• Petekli bal çerçeveleri: Kesilerek satılacak petekli bal için ince temel petek telsiz kullanılır; bu peteklere süzme yapılmaz.
• Temelsiz çerçeve: Arıya sadece bir kılavuz şerit verilir; petek daha kırılgan olur, süzmede dikkat ister.