Kovan örtüleri

Kovan örtüsü, çerçevelerin üst çıtalarının üzerine serilen ya da kovanın üst kısmına konan bez, naylon, şeffaf plastik, keçe veya yalıtım levhası gibi esnek ve yardımcı örtü malzemelerinin genel adıdır. Doğru malzeme muayeneyi kolaylaştırır, ısı ve nemi dengeler; yanlış malzeme ise kovanın içinde yoğuşma ve küf üretir.

Kovan örtüsü ne işe yarar?

Bu sayfa örtüleri malzeme olarak ele alır; sabit örtü tahtası ve dış kapak "Kovan örtüleri ve kapakları" sayfasında anlatılıyor. Esnek örtüler, örtü tahtasının yerine ya da onunla birlikte kullanılır. Arıcılar onları şu nedenlerle tercih eder:

• Hızlı ve sakin muayene: Örtü köşesinden kıvrılarak yalnız bakılacak çerçeve açılır; kovanın geri kalanı kapalı kalır, arılar daha az huzursuzlanır, ısı daha az kaçar.
• Üst çıtaları temiz tutma: Arıların üst boşluğa petek ve propolis örmesini sınırlar.
• Yalıtım katmanı: Keçe, yün ya da köpük levha, örtünün üstünde ek bir ısı tamponu oluşturur.
• Uygulama kolaylığı: Kek, polenli besin ve ilaç şeritleri örtü altında ya da üstünde düzenli tutulabilir.

Kovan örtüsü çeşitleri ve malzemeleri

Bez örtü

Pamuklu ya da keten, sık dokunmuş bezden yapılır. Geleneksel ve hâlâ çok yaygındır.

• Nefes alır; nemin bir kısmını yukarı geçirir.
• Arılar kenarlarını propolisle yapıştırır ve bezi zamanla kemirebilir; yıprananı değiştirilmelidir.
• Yıkanabilir ve kurutulabilir; kovanlar arasında taşınacaksa temiz olanı kullanılmalıdır.

Naylon ve plastik örtü

Kalın naylon, muşamba ya da gıdaya uygun plastik levhadan kesilir. Ucuz ve dayanıklıdır.

• Arılar üzerine daha az propolis sürer; kolay silinir.
• Nem geçirmez: Üstte yalıtım yoksa soğuk yüzeyde yoğuşma olur ve su doğrudan çerçevelerin üstüne damlar. Kışın naylon örtü tek başına bırakılmamalı, üstüne mutlaka yalıtım konmalıdır.
• İnce naylonu arılar kemirip delebilir; delikli naylon işlevini yitirir.

Şeffaf örtü

Şeffaf plastik ya da kalın asetat levha, kovanı açmadan kümenin yerini ve genişliğini görmeyi sağlar. Kış sonunda besin durumunu, ilaç uygulamasında arıların dağılımını kontrol etmek için pratiktir.

Yalıtım yastığı, keçe ve köpük levha

Örtünün ya da örtü tahtasının üstüne, dış kapağın altına konan yalıtım katmanıdır. Kullanılan malzemeler: keçe, yün, sıkıştırılmış saman ya da talaş dolu bez yastık, polistiren (strafor) veya benzeri köpük levha.

• Tavanı ılık tutarak yoğuşmayı kümeden uzaklaştırır.
• Malzeme nem tutmayan tipte olmalı ya da ıslandığında hemen değiştirilmelidir. Islak yalıtım hem ısı yalıtmaz hem de küf kaynağı olur.
• Talaş veya saman dolu yastıklar nemi emip dışarı verebilir; bu nedenle kapak altında küçük bir havalandırma yolu olmalıdır.
• Fare ve mum güvesi yumuşak dolgu malzemesinde yuva yapabilir; sonbaharda ve ilkbaharda kontrol edilmelidir.

Dış sarma ve rüzgâr örtüleri

Soğuk ve rüzgârlı yörelerde kovanın dışı kış boyunca katran kâğıdı, branda, saman balyası ya da hazır kovan kılıfı ile sarılabilir. Bu uygulamada iki kural önemlidir: uçuş deliği açık kalmalı ve sargı kovanın içinde nem hapsetmemelidir. Güneşli kış günlerinde koyu renkli sargı kovanı gereksiz ısıtıp arıları uçuşa çıkarabilir; iklime göre karar verilmelidir.

Malzeme karşılaştırması

Mevsime göre kovan örtüsü nasıl kullanılır?

1. İlkbahar: Koloni büyürken ısı kaybını azaltmak için örtü ve üstündeki ince yalıtım korunur. Kış boyunca ıslanmış ya da küflenmiş örtüler değiştirilir.
2. Yaz ve bal akımı: Kalın yalıtım kaldırılır; bez örtü ya da delikli örtü tahtası havalandırmaya yardım eder. Çok sıcak yörelerde koyu renkli naylon örtü kovanı ısıtabilir.
3. Sonbahar: Kışlık örtüler hazırlanır; örtünün kovan ağzına tam oturduğu, yağmacı arının girebileceği boşluk kalmadığı kontrol edilir.
4. Kış: Örtü + kuru yalıtım + sağlam dış kapak üçlüsü kurulur. Kovan açılmaz; gerekiyorsa şeffaf örtü üzerinden hızlıca bakılır ve kek aynı yoldan verilir.

Kovan örtüsünde hijyen ve bakım

• Bez örtüleri sezon sonunda kazıyıp sıcak suyla yıkayın, tamamen kurutarak saklayın.
• Naylon ve plastik örtüleri propolis ve mum artıklarından temizleyin; yırtık ya da delinmiş olanı atın.
• Hastalık görülen bir kovanın örtüsünü başka kovanda kullanmayın. İhbarı zorunlu hastalıklarda (ör. Amerikan yavru çürüklüğü) tüm malzeme için il/ilçe tarım müdürlüğünün talimatına uyun.
• Depodaki örtü ve yastıkları fareden ve mum güvesinden koruyun; kapalı, kuru kutularda saklayın.

Kovan örtüsünde sık yapılan hatalar

• Kışın naylon örtüyü yalıtımsız bırakmak; kovanın içine yağmur yağmış gibi yoğuşma olur.
• Örtüyü üst çıtalara tam oturtmamak; kenardan kaçan arılar örtünün üstüne petek örer.
• Islanan yalıtım yastığını değiştirmemek.
• Kimyasal kokulu ya da boyalı malzemeyi (eski çuval, boyalı muşamba) örtü olarak kullanmak.
• Uçuş deliğini dış sargıyla kapatmak.