Bal Süzme

Bal süzme, olgunlaşmış ve sırlanmış balın petekten sır alma, santrifüj süzme makinesi, süzgeç ve dinlendirme aşamalarıyla ayrılıp kavanoza hazırlanmasıdır. Kovandan kusursuz çıkan bal bu aşamada nem kapabilir, ısınabilir ya da kirlenebilir; bu yüzden olgunluk kontrolü, arıya kapalı temiz bir süzme odası ve doğru malzeme kalitenin belirleyicisidir. Aşağıda süzmeyi hazırlıktan temizliğe kadar adım adım bulacaksınız.

Bal ne zaman süzülür? Olgunluk kontrolü

Ölçüt takvim değil, sırlanmadır. Arılar nektarın suyunu yeterince uçurunca gözün ağzını ince bir mum kapakla (sır) kapatır. Çerçevenin büyük bölümü sırlıysa bal süzülebilir.

Kısmen sırlı çerçevede nem ölçülmelidir. Pratik bir yoklama olarak çerçeveyi sırsız gözler aşağı bakacak şekilde yatay tutup hafifçe sarsın; gözlerden bal damlıyorsa olgunlaşmamıştır. Kesin karar için refraktometre kullanın: nemi yüzde 18'in altında olan bal güvenle süzülür, yüzde 20'yi aşan bal yasal sınırın da üzerindedir. Erken alınan bal mayalanır ve bütün partiyi bozabilir.

Ballıklar kovandan nasıl alınır?

• Arı kaçıran tahta: Hasattan bir iki gün önce ballığın altına konan tek yönlü geçitli tahta, arıların aşağı inip geri dönememesini sağlar; ballık neredeyse arısız kalır.
• Fırça ve silkeleme: Az sayıda ballıkta çerçeveler tek tek silkelenip yumuşak arı fırçasıyla temizlenir.
• Üfleyici: Büyük işletmelerde arılar hava akımıyla uzaklaştırılır.
• Duman: Az ve serin duman kullanın; aşırı duman kokusu bala geçer.
• Kimyasal uzaklaştırıcı kullanmayın: Kokusu ve kalıntısı bala geçebilir.

Alınan ballıkları kapalı, arı giremeyen bir araçta taşıyın ve süzme odasında damlama tepsisi üzerinde bekletin. Hasat, yağmacılığı kışkırtmamak için hızlı ve düzenli yapılmalıdır.

Süzme odası nasıl olmalı?

• Arıya kapalı: Açık kapı ya da pencere yağmacılığı başlatır; arılar odaya dolar ve iş yapılamaz hale gelir.
• Kuru: Bal havadan nem çeker; nemli odada açık bekleyen bal su kapar.
• Ilık: Soğuk bal zor akar, petekten tam çıkmaz. Oda ılık tutulur, ama bal asla sıcak bir ortamda uzun süre bekletilmez.
• Temiz ve yıkanabilir: Gıda üretim yeri kuralları geçerlidir: temiz zemin, yıkanabilir yüzeyler, akan su, temiz giysi, bone ya da başörtüsü.
• Düzenli: İş akışı bir yönde ilerlemeli: dolu ballık → sır alma → süzme makinesi → süzgeç → dinlendirme → kavanoz.

Sır nasıl alınır?

Gözlerin üzerindeki mum kapaklar (sır) alınmadan bal çıkmaz. Kullanılan başlıca araçlar:

• Sır alma bıçağı: Uzun, düz ya da dişli bıçak; ılık suyla ısıtılarak ya da elektrikli rezistanslı modelle kullanılır. Düzgün örülmüş peteklerde hızlıdır.
• Sır alma çatalı (sır tarağı): Çukurda kalan ve bıçağın ulaşamadığı gözlerin sırrını kaldırır.
• Sır alma teknesi: Çerçevenin üzerine dayandığı, altında süzgeçli bölmesi olan kap. Sır ve bal burada ayrışır.

Sır mumu ayrı toplanmalıdır. Süzgeçte balı süzüldükten sonra eritilen sır mumu, arılıktaki en temiz ve en açık renkli mumdur; kendi temel peteğinizi yaptırmak için idealdir.

Süzme makinesi nasıl kullanılır?

Süzme makinesi (bal santrifüjü), çerçeveleri döndürerek balı merkezkaç kuvvetiyle gözlerden çıkarır. İki temel tipi vardır:

1. Dengeleyin: Benzer ağırlıktaki çerçeveleri karşılıklı yerleştirin; makineyi zemine sabitleyin. Dengesiz yük makineyi sallar.
2. Yavaş başlayın: İlk turlarda düşük hızla dönün. Teğetsel makinede ilk yüzü yarısına kadar boşaltın, çerçeveleri çevirin, diğer yüzü tamamen boşaltın, sonra yeniden çevirip ilk yüzü bitirin.
3. Taze peteğe özen: Yeni örülmüş, açık renkli petekler kırılgandır; hızı daha da düşük tutun.
4. Kontrol edin: Çerçeveyi ışığa tutup gözlerde bal kalıp kalmadığına bakın.
5. Balı alın: Makinenin altında bal birikince musluktan süzgeçli kaba aktarın; kazan dolup çerçevelere değmemelidir.

Süzülen bal nasıl temizlenir? Süzgeç ve dinlendirme

Süzgeç

Makineden çıkan balda mum kırıntıları, arı parçaları ve köpük bulunur. Bal musluktan kaba ve orta gözenekli süzgeçlerden geçirilir; iki kademeli süzgeçler yaygındır.

Çok ince filtreleme yapılmamalıdır. Aşırı ince filtre polen tanelerini de alır; bal berraklaşır ama botanik ve coğrafi kökenin laboratuvarda kanıtlanmasını sağlayan iz kaybolur. Polen içeriği azaltılmış bal, birçok mevzuatta ayrı adla etiketlenmek zorundadır.

Dinlendirme

Süzülen bal doğrudan kavanoza konmaz. Dinlendirme kabında birkaç gün bekletilir; hava kabarcıkları ve ince mum parçacıkları yüzeye çıkar. Yüzeydeki köpük alınır, bal alttaki musluktan kavanoza doldurulur.

Bu adım atlanırsa kavanozdaki bal bulanık ve köpüklü görünür, kristalleşme de düzensiz olur. Dinlendirme kabının kapağı sıkı kapanmalı, oda ılık ve kuru olmalıdır.

Bal süzmede hangi malzeme kullanılır?

Bal asitlidir ve uygunsuz metali aşındırır; aşınan metal bala geçer.

• Uygun: Paslanmaz çelik, gıdaya uygun plastik, cam.
• Uygun değil: Kaplamasız demir ve çelik, bakır, çinko, galvanizli sac, yıpranmış kaplamalı eski kaplar.

Ayrı süzmenin değeri

Kaynak dönemine ve arılığa göre ayrı süzmek üç şey kazandırır: tek çiçek balı iddiasını savunulabilir kılar, balların karakter farklarını korur ve bir sorun çıktığında izlenebilirlik sağlar. Hepsini tek kazanda birleştirmek bu üçünü de kaybettirir. Her süzme partisine arılık, dönem ve tarih bilgisi içeren bir parti numarası verin; nem ölçümünü de kaydedin.

Süzmeden sonra: petekler ve temizlik

• Petekleri temizletin: Süzülen petekler akşam saatlerinde kolonilere geri verilerek arılara yalatılabilir. Bunu yağmacılığı tetiklemeyecek biçimde, kovanların üstüne ve tüm arılıkta aynı akşam yapın; açıkta bırakmayın.
• Depolayın: Kuru ve temiz petekler mum güvesine karşı korunarak saklanır.
• Makineyi yıkayın: Makine ve kaplar ılık suyla yıkanır; çok sıcak su mumu eritip yüzeylere yapıştırır. Deterjan kullanıldıysa iyice durulanır. Ekipman tamamen kurutulmadan kaldırılmaz; kalan su ve bal küf ve koku yapar.