Başlatıcı ve Bitirici Koloniler

Başlatıcı koloni, aşılanan larvaları kabul edip beslemeye başlayan anasız ve çok kalabalık koloni; bitirici koloni ise kabul edilen yüksükleri kapanana kadar ya da arı sütü hasadına kadar besleyen güçlü kolonidir. Ana arı ve arı sütü üretiminde bu iki işi ayrı kolonilere vermek hem kabul oranını hem de yüksük kalitesini belirgin biçimde artırır. Aşağıda her iki koloninin nasıl kurulduğunu, bakımını ve sık yapılan hataları bulacaksınız.

Başlatıcı ve bitirici koloni ne işe yarar?

Aşılanan larvanın ilk 24 saati en kırılgan dönemidir: arıların yabancı bir yüksüğü "ana arı gözü" olarak sahiplenmesi ve larvayı hemen bol sütle beslemeye başlaması gerekir. Bu isteği en güçlü biçimde anasız ve genç arıyla tıka basa dolu bir koloni gösterir. Ancak anasız koloni uzun süre bu hâlde tutulamaz; yıpranır ve kendi yüksüklerini çekmeye başlar.

Bu yüzden iş ikiye bölünür: başlatıcı yalnızca kabul ettirir, bitirici ise günlerce süren besleme ve kapatma işini üstlenir. Aynı koloni her iki işi de görebilir (başlatıcı-bitirici), fakat ayrı düzen daha güvenilir sonuç verir.

Başlatıcı koloni nasıl hazırlanır?

İyi bir başlatıcının dört özelliği vardır: anasızlık, aşırı kalabalık, genç arı bolluğu ve bol besin. Açık yavru bulunmamalıdır; aksi hâlde bakıcı arılar hem yavruya hem yüksüklere bölünür ve kendi larvalarından acil yüksük çekmeye başlar.

1. Bir gün önce anasızlaştırın: Güçlü bir koloninin ana arısını ve açık yavrulu çerçevelerini başka bir kovana alın. Kapalı yavru, bal ve polen çerçeveleri kalır.
2. Kalabalıklaştırın: Gerekirse başka kolonilerin açık yavru çerçevelerinden genç arıları silkeleyerek ekleyin (ana arıyı almadığınızdan emin olun). Arılar çerçeve aralarını tamamen doldurmalı.
3. Yüksüklere yer açın: Ortada, polen çerçevesinin yanında aşılama çerçevesi için bir boşluk bırakın.
4. Besleyin: Kaynak zayıfsa hazırlıktan birkaç gün önce başlayarak şurup ve polen (ya da ikamesi) verin. Yüksükler, doğada akım varmış gibi hissedilen kolonide daha iyi kabul edilir.
5. Aşılama çubuklarını verin: Aşılamadan sonra çerçeve bekletilmeden, üşütülmeden ve güneşe maruz bırakılmadan başlatıcıya yerleştirilir.

Başka başlatıcı düzenleri

• Oğul kutusu (kapalı başlatıcı): İyi havalandırılan, tabanı telli bir kutuya birkaç kilo genç arı silkelenir; birkaç saat anasız bekletilip yüksükler verilir. Kısa süreli, çok güçlü bir kabul ortamı yaratır; bir gün sonra yüksükler bitiriciye, arılar geri koloniye verilir.
• Geçici bölme tahtası yöntemi: Güçlü ve analı bir kolonide üst kat, sürgülü bir tahtayla ana arıdan geçici olarak ayrılır; üst kat kısa süre anasız davranır ve yüksükleri başlatır. Sonra tahta çekilir ve aynı koloni bitirici olur.
• Analı başlatıcı-bitirici: Güçlü nektar akımında, ana arısı ızgarayla alt katta tutulan çok kalabalık koloniler üst katta yüksük başlatabilir. Kabul oranı anasız düzene göre daha değişkendir.

Kabul kontrolü nasıl yapılır?

Aşılamadan yaklaşık 24 saat sonra çerçeve nazikçe çıkarılır. Kabul edilmiş yüksük ağzından mumla uzatılmaya başlanmış, içi parlak ve bol sütle dolu, larva sütün üstünde yüzer hâldedir. Kabul edilmeyen yüksük boş, kuru ya da larvası alınmış görünür.

Kabul oranı partiden partiye değişir. Oran sürekli düşükse önce larva yaşına, sonra başlatıcının kalabalığına, açık yavru bulunup bulunmadığına ve besin durumuna bakın. Aşılama sırasında larvanın kuruması ya da zedelenmesi de sık bir nedendir.

Bitirici koloni nasıl kurulur?

Bitirici, güçlü ve iyi beslenmiş, genellikle analı bir kolonidir. Ana arı ana arı ızgarası ile alt katta tutulur; yüksükler üst kattaki ana arısız bölgeye konur. Yüksük çerçevesinin iki yanına açık yavru ve polen çerçevesi yerleştirmek, bakıcı arıları yüksüklerin çevresinde toplar.

Analı bitirici, sürekli anasız tutulan koloniye göre çok daha az yıpranır ve bütün sezon kullanılabilir. Üst kata taşınan yavru çerçevelerinde arılar kendi acil yüksüklerini çekebilir; bu yüzden yüksükler verildikten birkaç gün sonra üst kattaki yavru çerçeveleri kontrol edilip yabani yüksükler kırılır.

Arı sütü üretiminde başlatıcı ve bitirici

Arı sütü üretimi aynı düzeni kullanır, yalnız hedef farklıdır: yüksük kapanmaya bırakılmaz, larva süt miktarının en yüksek olduğu dönemde çıkarılır.

• Hasat zamanı: Aşılamadan yaklaşık 72 saat (3 gün) sonra yüksükler alınır; larva maşayla çıkarılır ve süt küçük bir kaşık ya da vakumla toplanır.
• Sürekli akış: Arı sütü için kullanılan kolonilere her 3 günde bir yeni aşılama çerçevesi verilir; bu nedenle koloni gücü ve besleme süreklilik ister.
• Hijyen: Toplanan süt hemen koyu renkli kapalı kaba alınıp soğuk zincire konur.
• Ana arı ile çakışma: Aynı koloniden hem süt hem ana arı almak beslemeyi böler; ana arı partileri ayrı bitiricide tutulmalıdır.

Başlatıcı ve bitiricinin bakımı

• Genç arı takviyesi: Kolonilerin gücü genç bakıcı arıdan gelir. Başka kolonilerden çıkmak üzere olan kapalı yavru çerçeveleri vererek genç arı sürekli yenilenir.
• Protein desteği: Doğada taze polen azsa polen ya da polen ikamesi verilir; süt bezleri proteinsiz çalışmaz.
• Şurup: Nektar akımı yoksa ince şurupla düzenli besleme "akım var" sinyali verir.
• Dönüşümlü kullanım: Aynı koloniyi art arda başlatıcı yapmayın; birkaç partide bir koloniyi normal düzenine döndürün.
• Varroa ve sağlık: Yetiştirme kolonileri sezon başında kontrol edilir; hastalık belirtisi olan koloni kullanılmaz.

Sık yapılan hatalar

• Başlatıcıda açık yavru bırakmak: Kabulü düşürür, acil yüksük çekilmesine yol açar.
• Yetersiz kalabalık: "Güçlü görünen" koloni yetmez; arılar çerçeve aralarını taşıracak kadar olmalıdır.
• Beslemeyi aksatmak: Birkaç günlük kıtlık bile yüksüklerin küçük kalmasına neden olur.
• Yabani yüksükleri gözden kaçırmak: Bitiricide kendiliğinden çıkan bir ana arı bütün partiyi yok edebilir.
• Kapasiteyi aşmak: Koloninin besleyebileceğinden fazla yüksük vermek hepsini zayıflatır.