Propolis Tuzakları ve Toplama

Propolis tuzağı (propolis eleği, propolis toplama ızgarası), arıların dar aralıkları propolisle kapatma içgüdüsünden yararlanarak kovanda temiz propolis toplamaya yarayan delikli ya da yarıklı levhadır. Tuzak çoğunlukla örtü tahtasının altına konur, dolunca dondurulur ve bükülerek propolis dökülür. Doğru zamanlama ve ilaç döneminden uzak durmak, kaliteli ürünün iki şartıdır.

Propolis tuzağı nasıl çalışır?

Arılar kovanda ışık, hava ve soğuk sızan, kendilerinin geçemeyeceği kadar dar aralıkları propolisle kapatır. Tuzak bu davranışı arıcının istediği yüzeye taşır: kovana yerleştirilen levhadaki çok sayıda dar aralık, arıların gözünde "kapatılması gereken boşluk"tur. Arılar aralıkları doldurdukça propolis, kolayca sökülebilen bir yüzeyde birikir.

Kazımayla toplanan propolisin tersine, tuzak propolisi ahşap talaşı, boya ve toz içermez; mum oranı da daha düşüktür. Bu yüzden işlenmeye ve satışa en uygun hammaddedir.

Propolis tuzağı çeşitleri

• Plastik elek (ızgara): Esnek, ince aralıklı plastik levhadır; en yaygın tiptir. Esnekliği sayesinde donmuş propolis bükülerek kolayca dökülür.
• Yarıklı levha: Birkaç milimetrelik uzun yarıkları olan levhalardır; aynı mantıkla çalışır.
• Yan duvar tuzakları: Kovanın yan duvarına ya da kat kenarına yerleştirilen dar çıtalı ya da yarıklı paneller; bazı kovan tiplerinde uygulanır.
• Tel örgü: Metal elek de kullanılabilir, ancak bükülmesi ve temizlenmesi zordur; propolis metale daha sıkı yapışır.

Hangi tip seçilirse seçilsin, levha gıdaya uygun malzemeden olmalı, kolay temizlenmeli ve kovan ölçüsüne uymalıdır.

Propolis tuzağı nereye ve nasıl yerleştirilir?

1. Yer: Elek genellikle en üst katta, çerçevelerin üst çıtalarının üstüne ve örtü tahtasının altına konur.
2. Işık ve hava: Arıları kapatmaya teşvik etmek için örtü tahtası hafifçe kaldırılır ya da elek üstünde küçük bir boşluk bırakılır. Kovan kapağı yağmur girmeyecek biçimde kapalı kalmalıdır.
3. Arı aralığı: Elekle çerçeve çıtaları arasında arıların dolaşabileceği aralık bulunmalı; aksi halde arılar eleğin altını mumla örebilir.
4. Kontrol: Birkaç haftada bir elek kontrol edilir; aralıkların çoğu dolduysa alınır, gerekirse temiz bir elek konur.

Propolis tuzağı ne zaman takılır?

En verimli dönem, arıların kışa hazırlanıp aralıkları kapattığı yaz sonu ve sonbahardır. İlkbaharda ve yoğun nektar akımında arılar enerjilerini bala ve yavruya harcar; propolis birikimi yavaştır.

• İlaç uygulaması öncesi alın: Varroa ya da başka bir ilaç uygulanacaksa elek uygulamadan önce kovandan çıkarılır. Yağda çözünen etken maddeler propoliste birikir.
• Kışa bırakmayın: Soğuk bölgelerde üstte açık aralıklı bir elek, kışlama döneminde ısı kaybına neden olabilir; kış öncesi elek alınır ve kovan normal biçimde kapatılır.
• Güçlü koloni seçin: Zayıf koloniler eleği yavaş doldurur ve üstten soğuk alır.

Propolis tuzaktan nasıl alınır? Adım adım

1. Eleği alın: Dolmuş elek kovandan çıkarılır; üzerindeki arılar nazikçe silkelenir ya da fırçalanır.
2. Torbaya koyun: Elek temiz bir gıda torbasına konur; böylece toz ve yabancı madde bulaşmaz, dökülen parçalar toplanır.
3. Dondurun: Elek birkaç saat ya da bir gece dondurucuda bekletilir. Soğukta propolis sertleşir ve kırılganlaşır.
4. Bükün ve ovuşturun: Donmuş elek torbanın içinde bükülür, kıvrılır ya da elle ovuşturulur; propolis pul pul dökülür. Takılan parçalar donmuşken plastik bir kazıyıcıyla alınır.
5. Ayıklayın: Arı parçası, mum topağı ve yabancı maddeler ayıklanır.
6. Paketleyin: Propolis soğukken hava almayan, koyu renkli bir kaba konur ve etiketlenir.

Kazıma ile toplama ne zaman yapılır?

Tuzak kullanılmayan kovanlarda da her muayenede çıta omuzlarından ve kat kenarlarından propolis kazınabilir. Bu işlem hem çerçeveleri rahat çıkarmak hem küçük miktarlar biriktirmek için yapılır. Ancak kazıma propolisi daha kirlidir; boyalı yüzeylerden kazınan propolis boya ve koruyucu madde içerebileceği için ayrı tutulmalı, gıda amaçlı partilere karıştırılmamalıdır.

Tuzak temizliği ve bakımı

• Kalıntıyı dondurarak alın: Eleğin üzerinde kalan ince tabaka her hasatta tekrar dondurulup ovuşturularak alınır.
• Sıcak suyla yıkamayın: Propolis sıcakta yapışkanlaşır ve aralıklara yayılır; gerekiyorsa soğuk suyla durulanır, kurutulur.
• Kuru saklayın: Temizlenen elekler güneş almayan kuru bir yerde, düz olarak saklanır; eğilip bükülen elek kovana tam oturmaz.
• Hastalık: Hastalık görülen kovanın eleği başka kovanda kullanılmaz.

Sık yapılan hatalar

• İlaç uygulaması sırasında eleği kovanda bırakmak: Bütün parti kalıntılı olur.
• Eleği kış boyunca kovanda unutmak: Isı kaybına ve nem yoğunlaşmasına yol açar.
• Kazıma ve elek propolisini karıştırmak: Temiz partinin kalitesini düşürür.
• Arı aralığı bırakmamak: Arılar eleğin altını mumla doldurur; ürüne mum karışır.
• Propolisi sıcakta ve ışıkta saklamak: Uçucu bileşenler kaybolur.

Propolisle sürekli çalışanlarda temas alerjisi görülebilir; hasat ve ayıklamada eldiven kullanmak yerinde olur.