Ana Arı Yüksüklerinin Bakımı

Ana arı yüksüklerinin bakımı, aşılamadan ana arının çıkışına kadar yüksükleri doğru sıcaklıkta, sarsıntısız ve zamanında dağıtılacak biçimde korumaktır. Bu dönemde yapılan hatalar (soğuma, darbe, geç dağıtım) sonradan düzeltilemez; ya yüksük ölür ya da kanadı, bacağı bozuk, az yumurtlayan bir ana arı çıkar. Aşağıda kritik günler, taşıma, koruma kafesi, kuluçka makinesi, dağıtım ve kalite ayıklaması adım adım anlatılmıştır.

Yüksükte gelişim nasıl ilerler?

Aşılama günü sıfır kabul edildiğinde larva yaklaşık 4–5 gün boyunca bol sütle beslenir, yaklaşık 5. günde yüksük kapanır. Kapandıktan sonra larva koza örer, uzanır ve pupaya dönüşür; ana arı yaklaşık 11–12. günde çıkar. Bakım takvimi bu evrelere göre kurulur:

Yüksükler neden soğuktan korunmalı?

Kovan içinde yavru alanı yaklaşık 34–35 °C civarında tutulur. Gelişmekte olan ana arı bu sıcaklıktan sapmaya çok duyarlıdır: kısa süreli soğuma bile gelişimi aksatır, ağır soğuma ölüme yol açar. Aşırı ısınma (yüksüklerin güneşte kalması, kapalı araçta bekletilmesi) da aynı derecede zararlıdır.

• Muayeneleri kısa tutun: Yüksük çerçevesini gereksiz yere dışarı çıkarmayın; çıkarırsanız rüzgârdan ve güneşten koruyun.
• Taşıma kabı: Arılıklar arası taşımada ılık su şişesiyle ısıtılmış, yalıtımlı bir kap kullanın; yüksükleri havlu ya da yumuşak malzemeyle sabitleyin.
• Serin günler: Hava serinse dağıtımı öğlen saatlerine alın ve her kovanı kapattıktan sonra sonrakine geçin.

Yüksükler nasıl taşınır? Sarsıntı ve duruş

Kapanmadan sonraki günlerde pupa henüz yumuşaktır ve yüksüğün içinde belirli bir duruşta gelişir. Bu nedenle yüksük ağzı aşağıda, dik tutulmalıdır.

1. Dik tutun: Yüksüğü asla yatırmayın ya da ters çevirmeyin; çerçeveyi de çevirip incelemeyin.
2. Silkelemeyin: Yüksük çerçevesinden arıları silkelemek yerine fırçayla ya da hafif dumanla uzaklaştırın.
3. Düşürmeyin, vurmayın: Çubukları çerçeveden çıkarırken sert hareketten kaçının.
4. Araçta sabitleyin: Taşıma kabı araçta kaymamalı; bozuk yolda yavaş gidin.

Koruma kafesi ne işe yarar?

Olgun yüksüğe takılan koruma kafesi (spiral tel ya da plastik kafes), ana arı erken çıksa bile onu kafeste tutar ve diğer yüksüklere ulaşmasını engeller. Böylece dağıtıma bir-iki gün esneklik kazanılır.

• Kafes, aşılamanın 9–10. gününde, yüksükler olgunken takılır; daha önce takmak arıların yüksüğü işlemesini engelleyebilir.
• Çıkan ana arının beslenebilmesi için kafes arıların uzanabileceği biçimde olmalı ya da içinde az miktarda şeker hamuru bulunmalıdır.
• Kafeste çıkan ana arıyı günlerce tutmayın; en kısa sürede çiftleştirme kutusuna verin.

Kuluçka makinesinde yüksük bekletilir mi?

Olgun yüksükler kontrollü bir kuluçka makinesinde de bekletilebilir. Genellikle yavru alanına yakın bir sıcaklık (yaklaşık 34–35 °C) ve yüksüklerin kurumasını önleyecek nem kullanılır. Yüksükler dik biçimde ve her biri ayrı bölmede (ya da koruma kafesinde) durmalıdır; aksi hâlde ilk çıkan ana arı diğerlerini öldürür.

Kuluçka makinesi, dağıtım gününde yaşanan aksaklıkları tolere etmeyi sağlar, ancak sıcaklık dalgalanması ya da elektrik kesintisi bütün partiyi etkiler. Termometreyi ayrı bir cihazla doğrulamak ve makineyi düzenli kontrol etmek şarttır.

Olgun yüksük nasıl dağıtılır?

1. Kutuyu hazırlayın: Çiftleştirme kutusu ya da bölme, yüksük verilmeden önce yaklaşık bir gün anasız bekletilir; içinde yabani yüksük olmadığından emin olun.
2. Yeri seçin: Yüksük, yavru ya da arı yoğunluğunun olduğu, sıcak orta bölgeye, iki çerçevenin üst çıtaları arasına ya da petek yüzeyine konur.
3. Nazikçe yerleştirin: Yüksüğü parmaklarınızla üst kısmından (taban ya da tutucu tarafından) tutun, ucunu ezmeyin; hafifçe peteğe bastırarak dik durmasını sağlayın.
4. Kaydedin: Kutu üzerine parti numarası ve dağıtım tarihini yazın.

Yüksük kalitesi nasıl değerlendirilir?

Olgun yüksüğe bakarak içindeki ana arı hakkında kabaca fikir edinilebilir. Kesin değerlendirme ise ancak ana arının yavru düzeniyle yapılır.

• İyi yüksük: Uzun, düzgün, kalın duvarlı, yüzeyi pütürlü; uç kısmı sağlam.
• Zayıf yüksük: Kısa, ince duvarlı, eğri ya da buruşuk; ucunda delik ya da ezik var.
• Şüpheli yüksük: Yan tarafından açılmış, delinmiş yüksük içindeki ana arının öldürüldüğünü gösterir.

Zayıf yüksükler ayıklanmalıdır; kalitesiz ana arı ile kurulmuş koloni, sezon boyunca geride kalır ve sonunda ana arı yenilemek gerekir.

Çıkış nasıl kontrol edilir?

Dağıtımdan 2–3 gün sonra kutular kısa ve sessiz bir kontrolle yoklanabilir. Ucu kapak gibi düzgün açılmış yüksük, ana arının sağlıklı çıktığını gösterir; kapak çoğu zaman bir menteşe gibi yüksüğe bağlı kalır. Yandan delinmiş yüksük ise ana arının başka bir ana arı ya da arılar tarafından öldürüldüğünü düşündürür. Hiç açılmamış yüksük birkaç gün sonra açılıp incelenir; içinde ölü pupa varsa soğuma ya da hasar düşünülür.