Janter Kullanımı (Ana Arı Üretimi)

Aşılamasız kafes sistemleri (ör. Jenter tipi; Türkiye'de halk arasında janter olarak da anılır), ana arının plastik bir kutu içindeki sökülebilir göz tabanlarına yumurtlatıldığı ve larvaya hiç dokunmadan yüksük elde edilen ana arı üretim düzenekleridir. Aşılama kaşığıyla larva aktarma becerisi gerektirmediği, larvayı zedelemediği ve aynı yaşta larva sağladığı için yeni başlayan üreticilere kolaylık sunar. Aşağıda düzeneğin parçaları, gün gün uygulama sırası, dikkat edilecekler ve sınırları anlatılmıştır.

Aşılamasız ana arı üretimi nasıl çalışır?

Klasik yöntemde arıcı, günlük larvayı petek gözünden kaşıkla alıp yüksüğe aktarır (aşılama). Aşılamasız kafes sistemlerinde ise larva hiç yerinden oynatılmaz: ana arı, petek gözü biçimindeki sökülebilir plastik tabanlara doğrudan yumurtlar. Yumurtalar açılıp larva uygun yaşa geldiğinde bu tabanlar kutunun arkasından çıkarılır, tutuculara takılır ve yüksük çubuğuna dizilir. Böylece larva, üzerinde yumurtadan çıktığı zeminle birlikte yetiştirme kolonisine geçer.

Sistemin asıl faydası, gözle görülmesi zor günlük larvayı kaşıkla almanın gerektirdiği el becerisi, iyi görüş ve ışık ihtiyacını ortadan kaldırmasıdır. Yöntemin biyolojisi aşılamayla aynıdır: larva yine başlatıcı ve bitirici kolonilerde ana arı olarak beslenir.

Düzeneğin parçaları

• Kutu (petek kasetesi): Bir peteğin ortasına gömülen, önü petek gözleri gibi biçimlenmiş, arkası kapaklı plastik gövde.
• Göz tabanları (taban kapakları): Kutunun arkasından tek tek sökülebilen küçük plastik parçalar; ana arı bunların oluşturduğu gözlere yumurtlar.
• Izgaralı ön kapak: Ana arıyı kutunun içinde tutar; işçi arılar ızgaradan geçip yumurta ve larvaya bakabilir.
• Tutucular ve yüksükler: Sökülen tabanın takıldığı, yüksük gibi dikey duran parçalar; tutucular yüksük çubuğuna geçirilir.
• Yüksük çubuğu ve çerçeve: Klasik aşılamadaki gibi tutucuların dizildiği çubuk ve aşılama çerçevesi.

Aşılamasız kafes sistemi adım adım nasıl kullanılır?

Aşağıdaki takvimde ana arının kutuya kapatıldığı gün "gün 0" kabul edilmiştir.

1. Kutuyu önceden koloniye alıştırın

Yeni plastik kutu doğrudan takılırsa çoğu zaman kabul görmez ve ana arı yumurtlamaz. Kutulu peteği birkaç gün önceden damızlık koloninin yavru alanına koymak, arıların yüzeyi temizleyip mumla kaplamasını sağlar. Kutunun peteğe sıkıca oturması, çevresinde boşluk kalmaması da kabulü kolaylaştırır.

2. Ana arıyı kapatın

Ana arı kutunun içine alınır ve ızgaralı kapak kapatılır. Kutulu petek yeniden yavru alanının ortasına, sıcak bölgeye konur. Ana arının genellikle bir gün kadar kapalı tutulması yeterlidir.

3. Ana arıyı serbest bırakın

Tabanlarda yeterli sayıda yumurta görülünce kapak açılır ve ana arı koloniye döner. Ana arının uzun süre kapalı kalması hem koloninin düzenini bozar hem de aynı göze birden fazla yumurta bırakılmasına yol açabilir.

4. Larva yaşını bekleyin ve tabanları aktarın

Yumurta üç günde açılır. En uygun larva yumurtadan çıktıktan sonraki ilk gün içindekidir; pratikte bu, ana arının kapatılmasından yaklaşık 4 gün sonrasıdır. Larvalı tabanlar kutunun arkasından sökülür, tutuculara takılır ve çubuk çerçeveye yerleştirilir. Aktarma serin, gölge ve rüzgârsız bir yerde, larvaları kurutmadan hızlıca yapılır.

5. Başlatıcıya ve bitiriciye verin

Çubuklar anasız, kalabalık ve genç arıca zengin bir başlatıcı koloniye verilir. Kabul edilen yüksükler bir gün sonra bitirici kovana alınır. Buradan sonrası klasik aşılamayla tamamen aynıdır.

Nelere dikkat edilmeli?

• Zamanlama titizdir: Tabanlar geç sökülürse larva büyür ve ana arı kalitesi düşer; bir günlük gecikme sonucu belirgin biçimde etkiler. Takvimi yazın.
• Kutu kabulü şarttır: Arıların benimsemediği kutuya ana arı yumurtlamaz; bu durumda kutuyu birkaç gün daha kolonide bırakıp yeniden deneyin.
• Güçlü akım ve besleme: Ana arının kutuda yumurtlaması için koloninin yumurtlama isteğinde olması, yani besin akımının sürmesi gerekir.
• Ana arıyı uzun tutmayın: Gereğinden uzun kapalı kalması ana arıyı ve koloniyi olumsuz etkiler.
• Temizlik: Plastik koku tutar; kutu ve tabanlar sıcak suyla temizlenmeli, kimyasalla temas etmemeli, kapalı saklanmalıdır.
• Tek yumurta kontrolü: Birden fazla yumurta bulunan ya da boş kalan tabanları aktarmayın.

Aşılamasız sistem ile klasik aşılama karşılaştırması

Özetle, aşılamasız sistemler yeni başlayan ya da gözü yakını görmekte zorlanan üreticiler için güvenilir bir giriş yoludur. Çok sayıda ana arı üreten işletmeler ise genellikle hız ve esneklik nedeniyle klasik aşılamayı tercih eder; birçok üretici iki yöntemi birlikte kullanır.

Sık yapılan hatalar

• Kutuyu alıştırmadan kullanmak: Ana arı yumurtlamaz, günler boşa gider.
• Zayıf ya da kaynaksız koloni seçmek: Yumurtlama isteği düşük olan ana arı kutuyu kullanmaz.
• Tarih tutmamak: Hangi gün kapatıldığı bilinmeyen tabanlarda larva yaşı tahmin edilemez.
• Tabanları güneşte aktarmak: Larvalar dakikalar içinde kurur.
• Kutuyu kirli saklamak: Kokulu ya da küflü plastik, bir sonraki sezonda kabulü düşürür.