Besleyiciler

Besleyici (yemlik), arılara şurup, kek ya da polen yemini kovan içinde ulaştıran kap veya düzenektir. Doğru yemlik; arıların boğulmadan yem almasını, yağmacılığın tetiklenmemesini ve koloninin gereksiz yere rahatsız edilmemesini sağlar. Bu sayfada yemlik çeşitleri, hangi durumda hangisinin seçileceği ve doğru kullanım anlatılır.

Besleyici ne işe yarar?

Besleme kararı verildikten sonra asıl soru, yemin arıya nasıl ulaştırılacağıdır. İyi bir besleyici üç işi aynı anda yapar: yemi kümenin erişebileceği yere getirir, yemin kokusunu kovan dışına taşımaz ve arıların yem içinde boğulmasını önler.

Yemlik seçimi beslemenin amacına göre değişir. Sonbaharda kısa sürede büyük miktarda koyu şurup vermek için geniş hacimli bir yemlik gerekir; ilkbaharda ince şurupla uyarıcı beslemede küçük ve sık dolum yeterlidir; kışın ise sıvı yem yerine kek verildiği için yemlik yerine kümenin üstündeki boşluk önem kazanır. Ne zaman hangi yemin verileceği Besleme: Şurup, Kek ve Polen sayfasında ayrıntılı anlatılmıştır.

Arı yemliği çeşitleri nelerdir?

Üst yemlik (tabla yemlik)

Üst yemlik, örtü tahtasının yerine ya da üstüne, kovan gövdesiyle aynı ölçüde yapılan sığ bir kasadır. Arılar yeme bir yarık ya da merkezdeki bir baca aracılığıyla ulaşır; yarığın üstü kapalı olduğu için arılar şurup haznesine dağılmaz. En büyük avantajı kovan açılmadan doldurulabilmesi ve çok miktar şurup almasıdır. Sonbahar beslemesinin en pratik aracıdır.

Bazı üst yemliklerde erişim, ortadaki koni biçimli bir bacadan sağlanır. Arılar bacadan yukarı çıkar, koninin altından şuruba ulaşır; koni kapağı arıların hazneye yayılmasını engeller.

Çerçeve yemlik (bölme yemlik)

Çerçeve yemlik, bir çerçeve yerine kuluçkalığın içine yerleştirilen dar ve derin bir haznedir. Yem tümüyle kovanın içinde kaldığı için yağmacılık riski en düşük tiptir. Buna karşılık bir çerçeve yerini işgal eder ve doldurmak için kapağı açmak gerekir. İçinde mutlaka tırmanma yüzeyi (pürüzlü iç yüzey, ızgara, yüzen tahta) bulunmalıdır; aksi hâlde çok sayıda arı boğulur.

Ters kap yemliği (kavanoz, kova)

Kapağı birkaç küçük delikle delinmiş bir kavanoz ya da kova şurupla doldurulup ters çevrilir. Hava giremediği için şurup dökülmez; arılar deliklerden emerek alır. Örtü tahtasının deliği üzerine ya da çıtaların üstüne boş bir kat içine konur. Ucuz, temiz ve kolay izlenir; kovan dışında dolup taşmaz.

Dairesel ve kanallı yemlikler

Ortasından arıların çıktığı, şurubun dar kanallar içinde durduğu yuvarlak yemlikler ve oluklu ahşap yemlikler, küçük hacimli beslemeler için kullanılır. Dar kanallar arıların şurup içine düşüp boğulmasını azaltır. Uyarıcı besleme ve küçük kolonilerde işe yarar.

Naylon torba yemlik

Şurup dolu, ağzı sıkıca kapatılmış bir torba doğrudan çıtaların üzerine yatırılır ve üst yüzü iğne ya da bıçak ucuyla birkaç yerinden hafifçe delinir. Arılar şurubu deliklerden alır. Neredeyse maliyetsizdir; ancak torba ile kapak arasında boşluk bırakacak bir besleme kasnağı gerekir ve boş torbaların toplanması unutulmamalıdır.

Uçuş deliği yemliği

Uçuş deliğine takılan bir taban parçası ve üzerine ters oturan kavanozdan oluşur. Doldurması kolaydır ve kovanı açmayı gerektirmez. Ancak yem kovanın ağzında durduğu için şurup kokusu dışarı yayılır; yağmacılığı en çok tetikleyen tiptir. Kıtlık dönemlerinde, zayıf kolonilerde ve eşek arısı baskısı olan yerlerde kullanılmamalıdır. Soğuk havada arılar kümeden ayrılıp bu yemliğe ulaşamaz.

Hangi yemliği seçmeliyim?

Seçerken şu soruları sorun:

• Ne kadar yem vereceğim? Büyük hacimli sonbahar beslemesi için üst yemlik; birkaç litrelik uyarıcı besleme için kavanoz ya da çerçeve yemlik.
• Koloni ne kadar güçlü? Zayıf koloni büyük bir şurup kütlesini koruyamaz ve işleyemez; küçük yemlik seçin.
• Kovan tipim ne? Üst ve çerçeve yemlik kovan ölçüsüne uymalıdır (Langstroth, Dadant vb.). Uyumsuz yemlik arı boşluğunu bozar.
• Hangi mevsim? Soğukta sıvı yem yerine kek verilir; kek için yemlik değil, kümenin hemen üstünde boşluk gerekir.

Yemlik malzemesi nasıl olmalı?

• Gıdaya uygun plastik: Hafif, kolay temizlenir, çürümez. Kokusuz ve gıda ile temasa uygun olmalıdır.
• Ahşap: Arı dostudur ama şurup emdiği için iç yüzeyi gıdaya uygun bir kaplamayla sızdırmaz hâle getirilmelidir. Sızdıran ahşap yemlik yağmacılık çeker.
• Metal: Yalnız paslanmaz çelik uygundur. Şurup zamanla ekşir ve asitleşir; galvaniz ya da boyalı sac aşınabilir ve metal kalıntısı yeme geçebilir.
• Tırmanma yüzeyi: Pürüzlü iç yüzey, tel ızgara ya da yüzen tahta/ağ şarttır. Kaygan plastik yüzeyli yemliklerde boğulma kayıpları çok yüksek olabilir.

Besleyici nasıl kullanılır? Adım adım

1. Uçuş deliğini daraltın: Özellikle zayıf kolonilerde besleme başlamadan önce giriş daraltılır.
2. Akşamüstü doldurun: Uçuş azaldıktan sonra verilen yem, yağmacı arıların dikkatini daha az çeker.
3. Dökmeden doldurun: Şurubu huni ya da kova ağzından yavaşça yemliğe aktarın; kovanın üstüne ve önüne damlayan şurubu hemen silin.
4. Tüm kolonileri aynı anda besleyin: Tek bir kovanı beslemek, komşu kovanların o kovana saldırmasına yol açabilir.
5. Tüketimi izleyin: Yemin kaç günde bittiği koloninin gücü ve ihtiyacı hakkında bilgi verir. Hiç dokunulmayan yem, yemliğin kümeden uzak kaldığını ya da doğada kaynak olduğunu gösterebilir.
6. Beslemeyi bitirince yemliği boşaltın ve çıkarın: Boş kalan yemlik bölümüne arılar düzensiz petek örer.

Kek ve polen keki için yemlik gerekir mi?

Katı yemler için ayrı bir yemlik gerekmez. Kek (fondan) ve polen keki, ambalajının alt yüzü açılarak doğrudan çıtaların üzerine ya da örtü tahtası deliğinin üstüne konur. Önemli olan, yemin kümenin hemen üstünde olması ve kapakla çıtalar arasında birkaç santimlik bir boşluk (besleme kasnağı) bulunmasıdır. Ayrıntılar Kek Verme ve Polen Verme sayfalarındadır.

Yemlik bakımı ve hijyen

• Kalan şurubu bekletmeyin: Şurup birkaç gün içinde mayalanabilir; ekşimiş, köpüklü ya da küflü yemi dökün.
• Her kullanımdan sonra yıkayın: Sıcak su ve fırçayla temizleyip tamamen kurutun. Deterjan kullandıysanız bol suyla durulayın.
• Kovanlar arasında temizlemeden dolaştırmayın: Özellikle hastalık şüphesi olan ya da ölmüş bir koloniden çıkan yemliği temizlemeden başka kovana koymayın.
• Kuru ve kapalı saklayın: Kış boyunca depoda duran yemlikler fare, karınca ve mum güvesinden korunmalıdır.
• Sızdırmazlığı kontrol edin: Çatlamış yemlik, kovan tabanına şurup akıtır; hem yağmacılık hem nem sorunu yaratır.

Sık yapılan hatalar

• Tırmanma yüzeyi olmayan yemlik kullanmak: Bir gecede yüzlerce arı boğulabilir.
• Zayıf koloniye büyük yemlik vermek: Koloni yemi koruyamaz, şurup ekşir ve yağmacılık başlar.
• Uçuş deliği yemliğini kıtlıkta kullanmak: Yağmacılığın en hızlı başladığı durumlardan biridir.
• Soğukta şurup vermek: Arılar kümeden ayrılıp yemliğe çıkamaz; soğukta kek verin.
• Yemliği aylarca kovanda unutmak: Düzensiz petek, küflenme ve zararlılar için ortam oluşur.