Akarisit Direnci

Akarisit direnci, aynı etki mekanizmasına sahip ilacın yıllarca kullanılması sonucu duyarlı akarların ölüp dayanıklı olanların çoğalmasıdır. Belirtisi, ilacın beklenen düşüşü sağlamamasıdır ve bunu ancak uygulama öncesi ve sonrası ölçerek görebilirsiniz. Korunmanın yolu, etki mekanizmasına göre dönüşüm, doğru doz ve süre, organik asitler ve kimyasal olmayan yöntemlerdir.

Direnç nasıl gelişir?

Bir akar popülasyonunda ilaca karşı daha dayanıklı bireyler hep az sayıda bulunur. İlaç her uygulandığında duyarlı akarlar ölür, dayanıklılar hayatta kalıp ürer. Aynı etken madde birkaç sezon üst üste kullanıldığında popülasyonun büyük bölümü dayanıklı hale gelir ve ürün işe yaramaz olur.

Bu bir ürün kusuru değil, seçilimin sonucudur. Eksik doz ve süresi geçmiş şeritler bu süreci hızlandırır, çünkü kısmen dayanıklı akarları öldürmeden bırakır.

Hangi gruplarda direnç görülüyor?

Önemli olan ürünün adı değil, etken maddenin etki mekanizmasıdır. Aynı mekanizmayla çalışan iki farklı ürün arasında geçiş yapmak dönüşüm sayılmaz.

Organik asitlerde ve timolde direnç riskinin düşük olduğu kabul edilir; ancak bu “hiçbir zaman” anlamına gelmez. Bu maddeler de doğru dozda ve doğru zamanda kullanılmalıdır.

Direnci nasıl anlarsınız?

Tek güvenilir işaret uygulamanın beklenen etkiyi göstermemesidir. Bunu görmek için:

1. Uygulamadan hemen önce koloniyi yıkama (alkol ya da pudra şekeri) yöntemiyle ölçün.
2. Uygulama süresi bittikten sonra aynı yöntemle yeniden ölçün.
3. Ölçüm yapamıyorsanız uygulama boyunca dip tablasına düşen akarı izleyin.
4. Etkinliği kesin görmek istiyorsanız, uygulama bittikten sonra etki mekanizması farklı bir “kontrol uygulaması” (örneğin yavrusuz dönemde oksalik asit) yapın ve düşen akarı sayın. Kontrol uygulamasında çok akar düşüyorsa, ilk uygulama akarların çoğunu öldürmemiş demektir.

Başarısızlık her zaman direnç değildir

Ölçüm sonrası akar hâlâ yüksekse şu olasılıkları sırayla eleyin:

• Yanlış doz ya da süre: Şerit sayısı koloni gücüne uygun muydu, şerit yavrulu bölgede miydi, süre tamamlandı mı?
• Yanlış zamanlama: Oksalik asit gibi kapalı yavruya işlemeyen bir madde, yoğun yavru varken uygulandıysa etki düşük kalır.
• Yeniden bulaşma: Çevrede çöken, akar yükü yüksek koloniler varsa yağmacı ve sapan arılar akar taşır. Uygulamadan kısa süre sonra sayı yeniden artıyorsa bunu düşünün.
• Ürün sorunu: Son kullanma tarihi geçmiş, güneşte ya da sıcakta saklanmış ürünler etkisini kaybedebilir.
• Direnç: Yukarıdakiler doğruysa ve aynı grup ilaç yıllardır kullanılıyorsa direnç güçlü olasılıktır.

Bazı araştırma kurumları ve laboratuvarlar akarlar üzerinde duyarlılık testi yapabilir. Şüpheniz varsa il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne ya da arıcı birliğinize danışın.

Direnci hızlandıran hatalar

• Aynı etken maddeyi (ya da aynı gruptan maddeleri) yıllarca kullanmak. Direncin ana nedeni budur.
• Eksik doz: Güçlü koloniye az şerit koymak, şeridi yavru bölgesinden uzağa asmak.
• Şeridi süresinden uzun bırakmak: Etkisi azalmış şerit, akarları uzun süre düşük doza maruz bırakır; direnç için en elverişli ortamdır. Süre dolunca şeridi çıkarın.
• Ruhsatsız, evde hazırlanan uygulamalar: İlaç emdirilmiş karton, çıta ya da tütsü gibi yöntemlerde doz bilinmez; hem direnci besler hem de balda ve mumda kalıntıya yol açar. Bu tür uygulamalar yasal da değildir.
• Ölçmeden uygulamak: Gereksiz her uygulama seçilim baskısını artırır.

Direnç yönetimi: ne yapmalı?

1. Etki mekanizmasına göre dönüşüm yapın. Bir sezon sentetik bir grup kullandıysanız, sonraki uygulamada farklı gruptan bir madde ya da organik asit seçin. Marka değiştirmek yetmez.
2. Organik asitleri programa katın. Özellikle yavrusuz dönemde (kış başı ya da yavru kesintisi sonrası) oksalik asit çok etkilidir ve direnç riski düşüktür.
3. Kimyasal olmayan yöntemleri kullanın. Erkek yavru kesimi, yavru kesintisi, bölme ve yapay oğul akar sayısını ilaçsız düşürür; ilaca daha az ihtiyaç duyulur.
4. Yalnız ruhsatlı ürün, talimattaki doz ve süre. Az da çok da zararlıdır.
5. Bal hasadı kurallarına uyun. Ballık takılıyken uygulama yapılabilir mi, ürün talimatına bakın; kalıntı riski olan uygulamaları hasattan sonra yapın.
6. Her uygulamanın etkisini ölçüp kaydedin. Hangi kovana, ne zaman, hangi maddeyi uyguladığınızı ve sonucunu yazın.

Kısa özet

• Ölçmeden uygulamayın; uygulamadan sonra mutlaka yeniden ölçün.
• Ürünü değil, etki mekanizmasını değiştirin.
• Tau-fluvalinat ile flumetrin aynı gruptadır; biri yerine diğerini kullanmak dönüşüm değildir.
• Organik asitler ve kimyasal olmayan yöntemler, direnç yönetiminin temelidir.
• Ruhsatsız karışım kullanmayın; şeridi süresi dolunca çıkarın.