DİNLENDİRME KAZANLARI

Bal dinlendirme kazanı (olgunlaştırma tankı, dinlendirme kabı), süzgeçten geçirilmiş balın birkaç gün bekletildiği, hava kabarcıkları ve ince mum parçacıklarının yüzeye çıkmasını sağlayan, alttan musluklu ve kapaklı paslanmaz çelik ya da gıdaya uygun plastik kaptır. Bal üstten köpüğü alınarak, alttan berrak olarak kavanoza doldurulur. Bu sayfa kazan çeşitlerini, seçimini, yerleşimini ve temizliğini anlatır.

Bal dinlendirme kazanı ne işe yarar?

Süzme makinesinden akan bal süzgeçten geçse de içinde hava kabarcıkları ve gözle zor görülen mum parçacıkları kalır. Bunlar baldan hafiftir; bal hareketsiz kaldığında yavaş yavaş yüzeye çıkar. Dinlendirme kazanı bu ayrışmaya zaman ve yer tanır:

• Berraklık: Kavanozda köpük halkası ve bulanıklık oluşmaz.
• Düzgün kristalleşme: Kabarcık ve mum parçacığı az olan bal daha düzenli donar.
• Parti bütünlüğü: Aynı partinin balı tek kapta karışır; kavanozlar arasında renk ve kıvam farkı azalır.
• Kolay dolum: Alttaki musluk sayesinde kavanozlar doğrudan kazandan doldurulur.

Dinlendirme kazanı bal ısıtmak için değildir. Isıtma düzenli kazanlar ayrı bir ekipman sınıfıdır ve ancak kristalleşmiş balı çözmek gerektiğinde, sıkı sıcaklık kontrolüyle kullanılır (bkz. “Bal ısıtma kazanları”).

Dinlendirme kazanı çeşitleri

Dinlendirme kazanı seçerken nelere bakılır?

1. Malzeme: Paslanmaz çelik ya da gıdaya uygun plastik. Galvanizli, boyalı, alüminyum ya da iç kaplaması aşınmış kaplar kullanılmaz; bal asitlidir.
2. Musluk: Tabanın en alt noktasında, geniş ağızlı ve sökülüp yıkanabilen bal musluğu. Musluk da paslanmaz ya da gıdaya uygun plastik olmalı.
3. Kapak: Sıkı kapanan kapak nemi, tozu ve böcekleri dışarıda tutar.
4. Hacim: Tipik bir süzme partinizi alacak kadar. Tek dev kazan yerine birkaç orta boy kazan, farklı arılık ve dönem ballarını ayrı tutmayı kolaylaştırır.
5. Taban: Musluğa doğru eğimli ya da konik taban, son damlaya kadar boşaltma sağlar.
6. Süzgeç yuvası: Birçok kazanın ağzına oturan süzgeç, süzme ve dinlendirmeyi tek kapta birleştirir.
7. Taşınabilirlik: Dolu bir kazan çok ağırdır; kulplar, tekerlekli altlık ya da sabit yükseltme planlanmalıdır.

Dinlendirme kazanı nasıl kullanılır?

1. Kazanı yerleştirin: Dolum yapacağınız yerde, musluğun altına kavanoz sığacak yükseklikte sağlam bir sehpaya koyun. Dolu kazanı sonradan taşımak hem zor hem de balı yeniden karıştırır.
2. Süzerek doldurun: Balı süzgeçten geçirerek kazana alın; akışın çeperden kaymasına izin vermek yeni kabarcık oluşumunu azaltır.
3. Kapatın ve bekletin: Kapağı kapatın, kazanı ılık ve kuru bir odada birkaç gün hareket ettirmeden bırakın.
4. Köpüğü alın: Yüzeyde biriken köpük ve mum tabakasını kaşıkla ya da yüzeye serilip kaldırılan temiz bir gıda filmiyle toplayın.
5. Nem ölçün: Doldurmadan önce refraktometreyle partinin nemini ölçüp kaydedin.
6. Alttan doldurun: Kavanozları musluktan doldurun, kapaklarını hemen kapatın, parti numarasıyla etiketleyin.

Dinlendirmede sıcaklık ve süre

Kabarcıklar ve mum ılık balda daha hızlı yükselir; soğuk ve koyu balda günler sürebilir. Ancak hızlandırmak için balı ısıtmak yanlıştır: ısı enzimleri bozar ve HMF değerini yükseltir. Oda ılık tutulur, kazan ısıtıcı ya da güneşe yakın konmaz.

Süre de gereğinden uzun tutulmamalıdır. Ayçiçeği ve kolza gibi hızlı kristalleşen ballar kazanda donmaya başlayabilir; bu durumda doldurmak zorlaşır. Böyle balları hasattan sonra geciktirmeden dinlendirip doldurmak en iyisidir.

Nem ve hijyen

Bal higroskopiktir: havadaki nemi çeker. Nemli bir odada kapağı açık bekleyen kazanın yüzey tabakası su kapar ve burada maya çoğalabilir. Bu yüzden:

• Kazan kapağı her zaman kapalı tutulur.
• Dinlendirme odası kuru, temiz ve arıya kapalı olmalıdır.
• Kazan kullanımdan sonra ılık suyla yıkanır, musluğu sökülüp temizlenir, tamamen kurutulur.
• Aşındırıcı sünger ve tel fırça kullanılmaz; paslanmaz yüzey çizilir, plastik yüzey kir tutar hale gelir.
• Çatlamış, kokusu çıkmayan ya da çizik dolu plastik kova yenilenir.

Kazan ve parti kaydı

Her dinlendirme kazanı bir süzme partisi demektir. Kazanın üzerine arılık, hasat dönemi, süzme tarihi ve ölçülen nem değerini yazan bir etiket asın; aynı bilgiyi deftere de geçin. Kavanoz etiketindeki parti numarası bu kayda bağlanır. Bir müşteri şikâyeti ya da laboratuvar sonucu geldiğinde hangi kazandan, hangi arılıktan dolum yapıldığını bu sayede bulursunuz. Tek çiçek balı iddiası da ancak ayrı tutulmuş bir partiyle savunulabilir.

Sık yapılan hatalar

• Farklı arılıkların ve dönemlerin ballarını tek büyük kazanda karıştırmak.
• Dinlendirmeyi hızlandırmak için kazanı ısıtmak.
• Dolu kazanı taşıyıp balı yeniden çalkalamak.
• Kazan dibindeki köpüklü son kısmı kavanoza doldurmak.
• Kazanı kapaksız ya da nemli odada bekletmek.