Hygiënisch gedrag is het vermogen van bijen om ziek of dood broed te herkennen, de cel te openen en het op te ruimen. Het is erfelijk en het is meetbaar.

Het is het nuttigste kenmerk in de selectie.

Waarom het zoveel uitmaakt

Volken met sterk hygiënisch gedrag:

• Zijn weerbaarder tegen kalkbroed en vuilbroed
• Beperken de voortplanting van varroa deels, doordat zij besmet broed openen en opruimen
• Lossen problemen op voordat de imker ze opmerkt

Moet er op één kenmerk worden geselecteerd, dan is dit het.

Het beginsel van de test

Een klein vlak gesloten broed wordt gedood en er wordt gemeten hoe snel het volk die cellen opruimt.

De maat is het aandeel opgeruimde cellen binnen een vastgestelde tijd.

Gangbare methoden

• Naaldproef: Een vast aantal gesloten cellen wordt met een fijne naald doorgeprikt. Eenvoudig en zonder apparatuur; voldoende op kleine schaal
• Vriesproef: Een uitgesneden stuk raat wordt ingevroren en teruggeplaatst. Beter gestandaardiseerd maar er moet raat worden gesneden

Welke ook wordt gekozen, dezelfde methode aanhouden is noodzakelijk om te kunnen vergelijken.

Regels voor toepassing

• Markeer het testvlak; het is achteraf lastig terug te vinden
• Controleer aan het eind van de vastgestelde tijd
• Test elk volk meer dan eens; één meting kan misleiden
• Test alle volken in dezelfde periode
• Dracht en volksterkte beïnvloeden de uitkomst; test onder vergelijkbare omstandigheden

Misleidende situaties

• Een zwak volk ruimt traag op bij gebrek aan bijen; dat is een sterkteprobleem, geen genetica
• Een drachtonderbreking kan het gedrag beïnvloeden
• Een nieuwe koningin heeft het karakter van het volk misschien nog niet bepaald

De uitkomst gebruiken

Teel koninginnen uit de volken met de hoogste score. Laat in diezelfde volken darrenraat staan, zodat ook de darrenvijver in de omgeving verbetert.

Vernieuw de koningin van de volken met de laagste score.

Een realistische verwachting

Hygiënisch gedrag voorkomt ziekte niet volledig; het verlaagt het risico. Het vervangt andere maatregelen niet maar ondersteunt ze.