Verdwijnziekte is de benaming voor een bepaald patroon van volkverlies dat in het midden van de jaren tweeduizend werd beschreven. De term wordt tegenwoordig veel losser gebruikt dan de oorspronkelijke omschrijving rechtvaardigt.

De oorspronkelijke beschrijving

Wat het patroon onderscheidde was niet dát volken stierven, maar hoe:

• De volwassen bijen verdwenen
• Weinig of geen dode bijen in of rond de kast
• Voorraad en broed bleven achter
• De koningin vaak nog aanwezig met een klein groepje bijen
• De achtergelaten voorraad werd niet meteen door buurvolken beroofd

Dat laatste was een van de meest opvallende punten: de kast stond vol en onaangeroerd.

Waarom de term verwarring geeft

Elk winterverlies zo noemen stopt de zoektocht naar de werkelijke oorzaak.

De meeste winterverliezen passen niet bij de beschrijving. Zijn er dode bijen in de kast, koppen in de cellen, of veel honing met weinig bijen, dan ligt de oorzaak elders — en zij is meestal aanwijsbaar.

Wat bekend is

Er is geen enkele oorzaak vastgesteld. De opvatting wijst op combinaties van factoren:

• Varroa en de virussen die zij overbrengt
• Slechte voeding en gebrek aan drachtverscheidenheid
• Blootstelling aan bestrijdingsmiddelen, inclusief sublethale werking op de oriëntatie
• Ziekteverwekkers zoals nosema
• Stress door transport en beheer

De sublethale oriëntatiewerking is een plausibele verklaring voor bijen die vertrekken en nooit terugkeren.

Wat nuttiger is dan het etiket

Het dode volk onderzoeken. Het beeld in de kast vertelt meestal wat er gebeurde:

• Koppen in de cellen, geen honing → verhongering
• Weinig bijen, veel honing → varroa en virussen
• Natte kast, schimmel → ventilatie of een lekkend dak
• Bult darrenbroed → moerloosheid
• Nauwelijks dode bijen, voorraad en broed intact → dit is het oorspronkelijk beschreven patroon

De praktische lijn

Wat het etiket ook is, de maatregelen die verliezen verminderen zijn dezelfde: varroa beheersen vóór de opkweek van de winterbijen, voldoende voeren, de kast droog houden, gevarieerde dracht bieden, en aantekeningen bijhouden.