Nosema is een parasitaire infectie van de darm van volwassen bijen, veroorzaakt door microsporidiën. Twee soorten komen voor en zij verlopen verschillend.

Twee soorten

Nosema apis

De klassieke vorm. Kenmerken:

• Ontlastingsvlekken: Bruine strepen rond de vliegopening en op de raten
• Seizoensgebonden: Piek in de winter en het vroege voorjaar
• Verergert na lange perioden zonder vliegweer

Nosema ceranae

Oorspronkelijk van de Aziatische honingbij; inmiddels in veel streken de overheersende soort.

• Meestal géén ontlastingsvlekken. Het misleidendste verschil
• Niet aan een seizoen gebonden; het hele jaar aan te treffen
• Sluipend verloop: Het volk verzwakt zonder zichtbare tekenen

Het ontbreken van vlekken betekent dus niet dat er geen nosema is.

De schade

De parasiet vermeerdert zich in de cellen van de middendarm en beschadigt die. De gevolgen:

• De levensduur wordt korter
• Bijen worden eerder haalbij dan normaal; de leeftijdsopbouw raakt verstoord
• De voedersapklieren van voedsterbijen verzwakken
• Is de koningin aangetast, dan daalt de leg en kan zij worden vervangen

Wat u ziet

• Een volk dat niet groeit hoewel de koningin legt
• Afnemende haalactiviteit zonder verklaring
• Een zwakke start in het voorjaar
• Mislukte overwintering

Al deze beelden hebben ook andere oorzaken. Vaststelling vereist microscopisch onderzoek; de twee soorten zijn alleen met moleculair onderzoek te onderscheiden.

Verspreiding

Sporen worden opgenomen met besmette raat, water en voer. Reinigende bijen nemen ze op. Sporen hopen zich op in oude raat — daarom is raatvernieuwing zo belangrijk.

Wat te doen

Behandeling met medicijnen is in veel landen beperkt of er is geen toegelaten middel. De aanpak is beheer:

• Vernieuw raat. De doeltreffendste maatregel
• Zorg voor schoon water op de eigen stand
• Houd de voeding op peil. Gevarieerd stuifmeel ondersteunt de weerstand
• Verminder vocht in de kast
• Let op het wintervoer. Honingdauwhoning belast de darm
• Beperk stress: niet onnodig verplaatsen en storen
• Vernieuw de koningin bij hardnekkige verzwakking
• Houd varroa onder controle. De twee belastingen versterken elkaar

Praktische lijn

Verzwakken volken zonder verklaring en is geen andere oorzaak te vinden, laat dan een monster onderzoeken. Gissen naar nosema kost tijd en geld.