Nosema ceranae is een eencellige parasiet van de darm van volwassen bijen. Zij is oorspronkelijk beschreven bij de Aziatische honingbij en heeft zich sindsdien wereldwijd verspreid, in veel streken ten koste van Nosema apis.

Waarom zij lastiger te herkennen is

Het klassieke beeld van nosema — ontlastingsvlekken op en in de kast — hoort vooral bij Nosema apis.

Bij Nosema ceranae ontbreekt dat vaak. Het volk verzwakt zonder duidelijke uiterlijke tekenen, en juist dat maakt haar gevaarlijk: het probleem blijft onopgemerkt tot het volk instort.

Verschillen met Nosema apis

• Seizoen: Nosema apis piekt in het voorjaar; ceranae is het hele jaar aanwezig
• Verschijnselen: Minder of geen ontlastingsvlekken
• Temperatuur: Ceranae verdraagt warmte beter en koude minder goed
• Beloop: Vaak sluipend in plaats van acuut

De schade

• De darmwand raakt beschadigd en de voedselopname daalt
• De levensduur van de bij wordt korter
• De voedersapklieren werken minder; het broeden loopt terug
• Haalbijen keren niet terug; het volk verliest bijen zonder dode bijen achter te laten
• De koningin kan vroegtijdig worden vervangen

Diagnose

In het veld niet vast te stellen. Voor het onderscheiden van de twee soorten is laboratoriumonderzoek nodig; microscopisch zijn de sporen sterk gelijkend.

Bemonster oudere haalbijen, niet jonge bijen van de raat.

Wat het uitlokt

• Slechte voeding, gebrek aan gevarieerd stuifmeel
• Varroa en de virussen die zij overbrengt
• Stress door transport en veelvuldig openen
• Oude raat
• Vocht in de kast

Wat te doen

Er is geen algemeen beschikbare specifieke behandeling; de aanpak is de omstandigheden herstellen:

• Vernieuw raat regelmatig
• Zorg voor gevarieerd stuifmeel
• Houd varroa onder controle
• Beperk vocht en stress
• Vernieuw de koningin van hardnekkig zwakke volken
• Verenig in plaats van slepen