Chronische bijenverlammingsziekte (CBPV)

Chronische bijenverlamming is een ziekte van volwassen bijen, veroorzaakt door het chronische bijenverlammingsvirus (CBPV). Typisch zijn trillende bijen die niet kunnen vliegen en bijen die hun haren hebben verloren en er glanzend zwart en vettig uitzien; in zware gevallen hopen zich voor de kast grote aantallen dode bijen op. Tegen het virus bestaat geen middel; de kern van de aanpak is het verminderen van drukte en overdracht, en zo nodig het vervangen van de moer.

Wat is het en hoe wordt het overgedragen?

CBPV is een virus dat verschilt van de meeste andere bijenvirussen en een van de weinige virusziekten die in het veld te herkennen zijn. De belangrijkste overdrachtsweg is nauw contact tussen bijen: in een overvolle kast breken de haren van bijen die langs elkaar schuren, en via kleine wondjes dringt het virus binnen. Ook de ontlasting van zieke bijen bevat het virus; besmette raten en voer houden de overdracht in stand.

De ziekte treedt vaker op in de volgende situaties:

• Bijen die tijdens lang aanhoudend slecht weer opeengepakt in de kast zitten
• Zeer drukbevolkte volken met te weinig ruimte
• Na een sterke nectardracht of na verplaatsing
• Grote, dichtbezette bijenstanden waar veel kasten bij elkaar staan

Varroa kan dit virus overdragen, maar speelt daarbij niet zo'n doorslaggevende rol als bij het vleugelmisvormingsvirus. Er worden genetische verschillen in de gevoeligheid van volken gemeld.

Hoe herken je het?

De ziekte treedt op in twee verschijningsvormen; beide kunnen in hetzelfde volk en zelfs na elkaar bij dezelfde bij voorkomen.

1. Trillende vorm

• Bijen met trillende vleugels en een trillend lichaam
• Bijen die niet kunnen vliegen en voor de kast over gras en latten kruipen
• Een opgezwollen achterlijf doordat de honingmaag met vloeistof gevuld is
• Gespreide, ongeordende vleugels
• Zieke bijen die in groepjes op de bovenlatten of bij de ingang samenkomen

2. Glanzend zwarte vorm

• Zwarte bijen die hun haren hebben verloren en glanzend en vettig ogen; het achterlijf kan kleiner lijken dan normaal
• Wachtbijen die deze bijen bijten en bij de ingang niet binnenlaten
• Sterfte binnen enkele dagen

Glanzende, haarloze bijen die tussen gezonde bijen rondlopen en door de wachtbijen worden verjaagd, zijn het meest herkenbare beeld van deze ziekte.

Verschil met vergelijkbare situaties

Hoe bevestig je het in de kast?

• Bekijk de voorkant van de kast, de ingang en de bovenkant van de latten: trillende en glanzend zwarte bijen die samen voorkomen, zijn een sterke aanwijzing voor een diagnose in het veld.
• Volg het aantal dode bijen voor de kast een paar dagen; neemt het toe, dan schrijdt de ziekte voort.
• Voer tegelijk een varroatelling uit; zie begeleidende problemen niet over het hoofd.
• De definitieve diagnose wordt in het laboratorium met PCR gesteld. Stuur levende of pas gestorven zieke bijen in een afgesloten bakje in.

Wat te doen?

Tegen het virus bestaat geen middel. Het doel is de overdracht te verminderen en het herstel van het volk te vergemakkelijken.

1. Geef ruimte, verminder de drukte. Zet een bak bij; overweeg overvolle volken te splitsen.
2. Verbeter de ventilatie.
3. Ruim dode bijen op. Verwijder de bijen die zich voor de kast en op de bodem ophopen en begraaf of verbrand ze.
4. Verplaats geen bijen, ramen of raten van het zieke volk naar een andere kast; verenig een ziek volk niet met een gezond volk.
5. Vermijd onnodig ingrijpen. Vaak openen en sluiten verhoogt de stress en de opeenhoping.
6. Vervang de moer als het terugkeert. Een moer uit een andere, gezonde lijn kan de gevoeligheid van het volk verminderen.
7. Vernieuw met ontlasting bevuilde raten. Haal oude, vervuilde raten uit de omloop als de ziekte voorbij is.

Preventie

• Geef de volken tijdig ruimte en voorkom opeenhoping.
• Houd het aantal kasten en de dichtheid op de bijenstand redelijk.
• Koop geen volken, pakketbijen en ramen van onbekende herkomst.
• Kweek moeren uit volken die geen problemen vertonen.
• Houd de varroa laag; dat beschermt de algemene weerstand van het volk.