Bijenvirussen

Bij honingbijen zijn meer dan twintig virussen beschreven, en de meeste gezond ogende volken dragen verscheidene virussen zonder symptomen. Virussen worden vooral een ziekte wanneer de varroabelasting stijgt, het volk verzwakt of drukte en stress toenemen. Tegen virussen bestaat geen middel; het krachtigste hulpmiddel dat de imker heeft, is varroabestrijding en een goed volksbeheer.

Hoe verspreiden virussen zich in het volk?

• Via de mond: Voeruitwisseling, het larvenvoer dat voedsterbijen aan de larven geven, stuifmeel en honing.
• Via de ontlasting: Besmette raten en kastoppervlakken.
• Via moer en darren: Sommige virussen gaan over op het ei en in het sperma van darren.
• Via contact: Vooral bij het chronische bijenverlammingsvirus, door wrijving en kleine wondjes in een overvolle kast.
• Via varroa: De mijt brengt het virus tijdens het voeden rechtstreeks in het bloed van de bij. Via deze weg omzeilt het virus de barrières van de darm en stijgt de virusbelasting van een symptoomloos niveau naar een ziekmakend niveau.

Tussen volken verspreiden roverij, bijen die de verkeerde kast binnengaan (vervliegen), het overbrengen van ramen en raten, de aankoop van volken en verwaarloosde, uitgestorven kasten de besmetting.

Belangrijke virussen voor de imker

Daarnaast zijn verwekkers beschreven zoals het filamenteuze virus, de Lake Sinai-virussen en het Arkansas-bijenvirus. Ze zijn in het veld niet te herkennen en voor de imker is het beheer hetzelfde als bij de bovenstaande virussen. Het virus dat bekendstaat als Kakugo is een variant van het vleugelmisvormingsvirus.

Wanneer vermoed je een virusprobleem?

• Jonge bijen met verschrompelde vleugels en een kort achterlijf
• Bijen die niet kunnen vliegen, kruipen en trillen; toenemend aantal dode bijen voor de kast
• Haarloze, glanzend zwarte bijen
• Doorgeprikte celdekseltjes, een onregelmatig broednest, onverklaarbaar dood broed
• Vooral in de herfst en winter een kast met honing maar zonder bijen: een volk dat in korte tijd uitsterft

De symptomen overlappen elkaar. Om welk virus het gaat, is in het veld meestal niet te onderscheiden; voor het beheer is dat doorgaans ook niet nodig. Uitzonderingen zijn chronische bijenverlamming (eigen kenmerkend beeld, andere maatregelen) en zakbroed. De definitieve diagnose wordt alleen in het laboratorium (PCR) gesteld.

Wat te doen?

1. Meet de varroa en verlaag haar op tijd. Vooral vóór de nazomer, wanneer de winterbijen worden grootgebracht, moet de mijtenbelasting laag zijn. Gebruik toegelaten producten volgens het etiket en buiten de honingoogst; gebruik niet voortdurend dezelfde werkzame stof.
2. Houd het volk sterk en goed gevoed. Voldoende en gevarieerd stuifmeel, tijdig siroop of suikerdeeg.
3. Beperk de overdracht. Verplaats geen ramen en bijen uit een ziek volk; voorkom roverij; laat uitgestorven kasten niet open staan.
4. Vernieuw de raten. Haal oude, donkere en met ontlasting bevuilde raten regelmatig uit de omloop.
5. Vervang de moer. In een verzwakt volk versnelt een jonge, gezonde moer het herstel; lijnen met sterk hygiënisch gedrag verdienen de voorkeur.
6. Koop geen volken van onbekende herkomst. Virussen komen met het volk mee.

Veelgemaakte fouten

• Zeggen "ik zie geen bijen met misvormde vleugels, dus er is geen probleem": het grootste deel van de virusschade verloopt zonder symptomen.
• De varroabehandeling volgens de kalender uitvoeren in plaats van op basis van metingen.
• Vertrouwen op antibiotica of "afweerversterkende" producten tegen virussen: er bestaat geen middel dat tegen virussen werkt.
• De raten zonder bijen en de honing van een uitgestorven volk meteen over andere kasten verdelen.