Kashmir-bijenvirus (KBV)

Het Kasjmir-bijenvirus (KBV) behoort tot dezelfde groep als het acute bijenverlammingsvirus (ABPV) en het Israëlische acute verlammingsvirus (IAPV) en wordt vaak zonder verschijnselen gedragen. Wanneer de varroabesmetting stijgt, wordt het actief; het kan volwassen bijen en broed in korte tijd doden en het volk snel verzwakken. In het veld is het niet te onderscheiden van de andere verlammingsvirussen; er bestaat geen middel tegen en het enige wat je kunt doen, is de varroa meteen terugdringen.

Wat is het?

KBV werd in de jaren zeventig voor het eerst beschreven in monsters van de Aziatische honingbij (Apis cerana) uit de regio Kasjmir, waaraan het zijn naam ontleent. Later werd het in de westerse honingbij (Apis mellifera) in veel delen van de wereld aangetoond.

ABPV, KBV en IAPV zijn nauw verwante virussen en worden in de meeste bronnen samen behandeld als de "acute verlammingsvirussen". De verschijnselen zijn gelijk; welk virus de oorzaak is, kan alleen in het laboratorium worden vastgesteld. Voor de imker betekent dat: de vraag "is dit KBV of ABPV?" is in het veld niet te beantwoorden, maar de aanpak is ook dezelfde.

Hoe wordt het overgedragen, en waarom is de varroa beslissend?

Het virus circuleert in het volk via voedseluitwisseling, koninginnengelei en ontlasting en via de moer naar het ei; zolang het langs deze wegen blijft, geeft het meestal geen verschijnselen.

De varroa verandert dat. Tijdens het zuigen brengt de mijt het virus rechtstreeks in de hemolymfe van de bij. In experimenten staat KBV bekend als een van de dodelijkste bijenvirussen: in de hemolymfe gebracht doodt het de bij al in zeer kleine hoeveelheden binnen enkele dagen. Daarom gaan verliezen door KBV vrijwel altijd samen met een hoge mijtbesmetting.

Hoe herken je het?

Er is geen verschijnsel dat specifiek is voor KBV en met het oog te onderscheiden is. Als het virus actief wordt, kun je het volgende zien:

• Trillende, ongecoördineerde volwassen bijen die niet kunnen vliegen
• Snel toenemende aantallen dode bijen voor de kast en op de bodem
• Doorboorde dekseltjes, een onregelmatig broednest, dode larven en poppen in de cellen
• Vaak een snelle afname van het aantal bijen zonder duidelijke verschijnselen; vooral volken die aan het eind van de zomer en in de herfst wegkwijnen

Bij de acute verlammingsvirussen zijn beharing en vleugels van de bijen normaal; dat onderscheidt ze van chronische bijenverlamming (haarloze, glanzend zwarte bijen) en van het vleugelmisvormingsvirus (verfrommelde vleugels).

Verschil met vergelijkbare situaties

Hoe bevestig je het in de kast?

• Voer een varroatelling uit: het mijtpercentage op de bijen met de poedersuiker- of alcoholwasmethode, of de dagelijkse mijtenval met een varroalade. Een hoog aantal verklaart het beeld grotendeels.
• Bekijk het broednest: doorboorde dekseltjes en dode poppen wijzen eveneens op varroaschade.
• Welk virus het precies is, kan alleen in het laboratorium met PCR worden vastgesteld; dat verandert in de meeste gevallen niets aan de aanpak, maar is nuttig voor onderzoek of bij zware verliezen.

Wat moet je doen?

1. Breng de varroa meteen omlaag. Gebruik een toegelaten middel (uit de groep oxaalzuur, mierenzuur, thymol of amitraz) volgens het etiket en zo dat het niet samenvalt met de honingoogst. Haal het middel en de dosering uit de bijsluiter of bij je dierenarts.
2. Ondersteun het volk. Geef suikerwater of voedseldeeg als er voedseltekort is; vul aan als er te weinig stuifmeel is.
3. Verenig een sterk verzwakt volk. Samenvoegen met een gezond volk waarvan de varroa al is teruggedrongen, is beter dan het te laten wegkwijnen en uitgeroofd te laten worden.
4. Beperk de verspreiding. Verplaats geen ramen en bijen uit een ziek volk; voorkom roverij door de vliegopeningen te verkleinen; sluit een uitgestorven kast meteen af en haal hem weg.
5. Vervang de moer. In een herstellend volk versnelt een jonge, gezonde moer de ontwikkeling.

Preventie

• Meet de varroa regelmatig van het voorjaar tot de herfst; houd hem vooral laag voordat de winterbijen worden grootgebracht.
• Gelijktijdig behandelen met naburige bijenstanden vermindert herbesmetting.
• Koop geen volken, pakketbijen of moeren van onbekende herkomst.
• Houd de volken sterk en goed gevoed; vervang oude raten regelmatig.