Kakugo-virus

Het Kakugo-virus is een virus dat in Japan zou zijn aangetroffen in de hersenen van wachtbijen die wespen aanvielen. Genetisch is het vrijwel identiek aan het vleugelmisvormingsvirus (DWV) en tegenwoordig wordt het als een stam daarvan beschouwd. Voor de imker is de betekenis duidelijk: het heeft geen eigen verschijnselen of middel en wordt net als DWV met varroabestrijding beheerst.

Wat is het?

Het Kakugo-virus werd in 2004 door Japanse onderzoekers beschreven. Zij meldden dat ze het virus hadden gevonden in de hersenen van wachtbijen die hoornaars (Vespa) aanvielen, maar niet in de rustige bijen van hetzelfde volk. De naam komt van een Japans woord dat "vastberadenheid, bereid zijn" betekent.

Later genetisch onderzoek toonde aan dat het Kakugo-virus een zeer grote overeenkomst (ongeveer 98%) vertoont met het vleugelmisvormingsvirus. Daarom wordt het tegenwoordig niet als aparte ziekte gezien, maar als een stam (variant) van DWV.

De bewering over agressiviteit

Het idee dat het virus bijen agressief maakt, is weliswaar boeiend, maar niet bewezen. DWV kan ook in de hersenen van andere bijen worden gevonden, en latere studies lieten geen consistent oorzakelijk verband zien tussen het virus en agressiviteit. Er is geen grond om agressiviteit in een volk aan dit virus toe te schrijven.

Veelvoorkomende misverstanden

• Er bestaat geen "natuurlijk middel" of "vaccin" tegen het Kakugo-virus; producten die onder die naam worden verkocht, zijn misleidend.
• Specifieke effecten, zoals een lagere eileg van de moer of ontwikkelingsstoornissen bij de larven, zijn niet bewezen.
• Kakugo is in het veld niet van DWV te onderscheiden; het onderscheid kan alleen met een moleculaire laboratoriumtest worden gemaakt, en in de praktijk is dat niet nodig.

Wat ziet de imker in de kast?

Er is geen veldverschijnsel dat specifiek is voor Kakugo. Wat je kunt zien, is het beeld van het vleugelmisvormingsvirus:

• Jonge bijen met verfrommelde, korte, onbruikbare vleugels
• Bijen met een kort, opgezwollen achterlijf die vroeg sterven
• Varroamijten op de bijen; doorboorde dekseltjes, ontzegelde (kale) poppen
• Snelle verzwakking aan het eind van de zomer en in de herfst, volksverlies in de winter

Hoe bevestig je het?

Het virus is met het blote oog niet te zien; het onderscheid tussen Kakugo en DWV kan alleen met een moleculaire test worden gemaakt. Dat onderscheid verandert niets aan je aanpak. Wat je eigenlijk moet meten, is de varroabesmetting: gebruik een alcohol- of poedersuikerwas, of een telplaat onder de gazen bodem.

Wat moet je doen?

1. Voer een varroatelling uit. Tel meteen in elk volk waarin je bijen met verfrommelde vleugels ziet.
2. Bestrijd als de drempel is overschreden. Gebruik een toegelaten varroamiddel volgens de aanwijzingen op het etiket. Werkzame stofgroepen: organische zuren (oxaalzuur, mierenzuur), bestanddelen van etherische oliën zoals thymol, en synthetische acariciden. Gebruik tijdens de dracht en met de honingkamer op de kast geen ongeschikt middel; gebruik niet steeds dezelfde werkzame stof.
3. Bescherm de winterbijen. De bestrijding aan het eind van de zomer moet zijn afgerond voordat de winterbijen worden grootgebracht.
4. Ondersteun een verzwakkend volk. Controleer of er genoeg voedsel en stuifmeel is; verklein de vliegopening tegen roverij.
5. Vervang de moer als het probleem elk jaar terugkomt. Geef de voorkeur aan zachtaardige lijnen met sterk hygiënisch gedrag.

Tegen het virus bestaat geen toegelaten middel; antibiotica helpen niet en laten residuen in de honing achter.

Preventie

• Volg de varroabesmetting het hele jaar regelmatig; grijp in op basis van tellingen, niet alleen volgens de kalender.
• Behandel alle volken op de bijenstand in dezelfde periode; een onbehandelde kast besmet zijn buren opnieuw.
• Beperk roverij en verdwalen; laat zwakke en instortende volken niet onbeheerd op de bijenstand staan.
• Kies bij de aankoop van bijen en moeren bronnen waarvan de gezondheidsstatus bekend is.