Filamenteus bijenvirus

Het filamentvirus (AmFV) tast volwassen honingbijen aan en is een van de weinige bekende DNA-virussen van de honingbij. Het verloopt meestal mild, geeft in de kast geen met het oog herkenbare verschijnselen en komt vaak samen met Nosema voor. Er bestaat geen middel tegen en dat is ook niet nodig; het volk sterk houden en Nosema en varroa onder controle houden is voldoende.

Wat is het?

De wetenschappelijke naam is Apis mellifera-filamentvirus (AmFV). Het dankt die naam aan de opgevouwen, draadvormige (filamenteuze) structuur in de ovale deeltjes met envelop. Terwijl de meeste honingbijvirussen RNA-virussen zijn, is dit een groot DNA-virus.

Het virus tast niet de larve aan, maar de volwassen bij. Het vermenigvuldigt zich in het vetlichaam en de eierstokken van de bij en komt in het bloed (hemolymfe) terecht. Bij een zware infectie wordt de normaal heldere hemolymfe melkwit en troebel; dat komt door de grote hoeveelheid virusdeeltjes.

Het komt in veel delen van de wereld veel voor. Vooral in het voorjaar en de vroege zomer neemt de frequentie toe.

Hoe wordt het overgedragen?

• Via de mond: Voedseluitwisseling tussen bijen en besmet voedsel zijn de meest waarschijnlijke route.
• Van moer op broed: Dat het virus in de eierstokken van de moer en in het ei voorkomt, doet vermoeden dat het ook zo wordt doorgegeven.
• Varroa: Het virus is ook in mijten aangetroffen; hun rol als overbrenger is nog niet helemaal duidelijk.

Hoe herken je het?

In de kast is er geen verschijnsel dat specifiek is voor het filamentvirus. Aangetaste bijen zien er van buiten normaal uit; bij een zware infectie kan hun levensduur korter worden en kan het volk licht verzwakken. De melkachtige hemolymfe wordt pas opgemerkt wanneer de bij in het laboratorium wordt onderzocht.

Schrijf verschijnselen als larvensterfte, vliegstoornissen of bewegingloosheid dus niet aan dit virus toe. Bij zulke verschijnselen zijn andere oorzaken veel waarschijnlijker:

Verband met Nosema

Het filamentvirus komt vaak voor in dezelfde bijen als Nosema apis, en beide nemen in hetzelfde seizoen toe. Daarom is het logisch dat het laboratorium bij volken die in het voorjaar verzwakken eerst naar Nosema kijkt; als Nosema onder controle is, wordt ook het virus minder belangrijk.

Hoe bevestig je het in de kast?

Er is geen veldtest. De definitieve diagnose wordt in het laboratorium gesteld door microscopisch onderzoek van de hemolymfe en moleculaire tests. Stuur bij onverklaarbare verzwakking via de officiële veterinaire dienst een monster volwassen bijen in; vraag daar hoe het monster bewaard moet worden.

Wat moet je doen?

Voor een volk waarin het filamentvirus is aangetoond, is geen speciale ingreep nodig. Het komt erop aan het volk weerbaar tegen ziekten te houden:

1. Controleer op Nosema. Laat bij volken die in het voorjaar verzwakken een Nosema-onderzoek uitvoeren; vervang oude en vuile raten.
2. Houd de varroa laag. Tel regelmatig en bestrijd met een toegelaten middel wanneer de drempel wordt overschreden.
3. Versterk de voeding. Zorg ervoor dat er in het voorjaar genoeg honing en stuifmeel is; geef zo nodig suikerwater en een eiwitsupplement.
4. Beoordeel de moer. Vervang een oude of slecht leggende moer.

Informatie over behandeling en middelen

Tegen dit virus bestaat geen middel en dat is ook niet nodig. De werking van producten die als "virusmiddel" worden verkocht, is niet bewezen; antibiotica werken niet tegen virussen en laten residuen in de honing achter.

Preventie

• Sterke, goed gevoede volken; een jonge en productieve moer
• Broedraten om de paar jaar vervangen
• Regelmatige varroamonitoring en tijdige bestrijding
• Aan het eind van de winter en in het voorjaar alert zijn op Nosema: vochtige, slecht geventileerde kasten vermijden en stress door lang binnen opgesloten zitten voorkomen