Europees vuilbroed

Europees vuilbroed (EVB), veroorzaakt door de bacterie Melissococcus plutonius, is een broedziekte waarbij de larven meestal sterven voordat de cel wordt verzegeld. Ze treedt doorgaans op in het voorjaar en in stressperioden; bij lichte gevallen kan het volk herstellen, bij zware gevallen kwijnt het weg. Zoals in veel landen is de ziekte ook in Turkije aangifteplichtig.

Wat is het en hoe ontwikkelt het zich?

De bacterie wordt met het voer van de larve opgenomen en vermeerdert zich in de middendarm; ze eet mee van het voer van de larve, waardoor de larve van honger sterft. De sterfte treedt meestal op bij open, opgerolde larven van 4–5 dagen oud. Secundaire bacteriën die zich in de dode larven vermeerderen, veroorzaken de voor de ziekte typische zure geur en het versmolten uiterlijk van de larve.

In tegenstelling tot Amerikaans vuilbroed vormt de verwekker geen sporen; ze kan echter maandenlang levensvatbaar blijven in raten en in resten van honing en ontlasting. Er kunnen ook volken zijn die dragers zijn zonder symptomen. De besmetting verspreidt zich via het uitwisselen van raten en ramen, roverij, de handel in volken en vervuild gereedschap.

De ziekte komt vaak door stress aan het licht: een koud en nat voorjaar, gebrek aan nectar en stuifmeel, te weinig voedsterbijen, een snelle broeduitbreiding en veelvuldig verplaatsen.

Hoe herken je het?

• Sterfte in open broed: De larven sterven voordat de cel wordt verzegeld; in gesloten broed ziet u minder aantasting.
• Kleur: De parelwitte larve wordt eerst geelachtig en daarna bruin.
• Houding: De larve verliest haar normale "C"-vorm; ze ligt verdraaid, is naar opzij of naar boven verschoven, of lijkt als het ware op de celbodem te zijn weggesmolten.
• Inwendige bouw: De ademhalingsbuisjes (tracheeën) van de dode larve zijn als witte lijntjes te onderscheiden; de darminhoud ziet er crèmewit uit.
• Broedpatroon: Onregelmatig, hagelschotachtig broed; larven van verschillende leeftijden liggen door elkaar.
• Korstje: De opgedroogde resten vormen een rubberachtig, donkerbruin korstje dat gemakkelijk uit de cel loskomt.
• Geur: Zurige, soms azijnachtige geur.

Verschil met Amerikaans vuilbroed

Bij sommige gevallen van EVB kunnen de larven ook onder het celdekseltje sterven en kunnen de dekseltjes inzakken; het beeld in het veld lijkt dan op AVB. De twee ziekten kunnen ook tegelijk in hetzelfde volk voorkomen.

Hoe bevestig je het in de kast?

• Doe de lucifertest bij verdachte open larven; verwacht wordt dat er geen draad ontstaat. Trekt het wel draden, houd dan in de eerste plaats rekening met AVB.
• Let op de kleur en houding van de larven en of het korstje aan de cel vastkleeft.
• De definitieve diagnose wordt in het laboratorium gesteld aan de hand van een larvenmonster. Er bestaan snelle veldtests die EVB van AVB onderscheiden; ook een positieve uitslag vereist een officiële melding.

Wat te doen? Stap voor stap

1. Zonder de kast af: Verplaats tot de diagnose vaststaat geen ramen, bijen, honing en gereedschap uit deze kast; verenig en verkoop niet.
2. Meld het: Waarschuw de officiële veterinaire dienst; een officiële dierenarts beslist over de monstername en de behandeling.
3. Voorkom roverij: Vernauw het vlieggat en laat geen honing en raten open en bloot staan.
4. Reinig het gereedschap: Maak kastbeitel en handschoenen tussen de kasten schoon en laat de verdachte kast voor het laatst.
5. Verminder de stress: Versterk het volk binnen de officiële instructies: voldoende voer en stuifmeel, ruimte afgestemd op de volkssterkte, zo nodig een jonge moer.

Bij zware gevallen kan de bevoegde instantie de afschudmethode (kunstzwerm) aanraden: de bijen worden in een nieuwe kast met kunstraat geschud en de oude raten worden vernietigd. Bij zeer zware of terugkerende gevallen kan tot vernietiging van de kast worden besloten.

Behandeling en middelen

Gebruik niet op eigen houtje antibiotica. Antibiotica onderdrukken het symptoom, verbergen het probleem en laten residuen achter in de honing; in Turkije en de EU is het gebruik ervan bij bijen niet toegestaan. Bij lichte gevallen is het versterken van het volk en het vernieuwen van vervuilde raten vaak voldoende; maar neem ook daarover samen met de officiële dierenarts een besluit.

Preventie

• Vernieuw de raten regelmatig; oude raten herbergen de verwekker.
• Koop geen volken, zwermen en raten van onbekende herkomst.
• Houd de volken sterk en goed gevoed; vermijd in het voorjaar een uitbreiding die de volkssterkte te boven gaat.
• Controleer het broednest vaker bij veelvuldig verplaatsen en in lange perioden van voedselschaarste.