Grote wasmot (Galleria mellonella)

De grote wasmot (Galleria mellonella) is een nachtvlinder waarvan de larve zich voedt door gangen in de raat te graven. In een sterk volk ruimen de bijen de larven op; de echte schade ontstaat bij opgeslagen raten en in zwakke kasten met te veel ruimte. De basis van de bestrijding is een sterk volk, een verkleinde kast en goed opgeslagen raten; stoffen die residuen achterlaten, zoals naftaleen, worden niet gebruikt.

Hoe herken je het?

• Volwassen vlinder: Een grijsbruine vlinder van ongeveer 1,5–2 cm lang die de vleugels dakvormig over het lichaam vouwt. Vliegt 's nachts en verschuilt zich overdag in kieren; bij verstoring rent ze meestal snel weg in plaats van weg te vliegen.
• Larve (rups): Grijswit met een bruine kop; wordt uitgegroeid 2–3 cm lang. Heeft geen stekels op de rug.
• Spinselgangen en web: Witte spinselgangen op het oppervlak en in het midden van de raat, zwarte uitwerpselkruimels.
• Cocons: Dicht aaneengesloten witte zijden cocons op de latten van de ramen en op de kastwanden; in het hout eronder blijven bootvormige uithollingen achter.
• "Kaal broed": Poppen waarvan de koppen zichtbaar zijn, omdat de celdekseltjes langs een lijn zijn geopend doordat larven eronderdoor zijn gekropen.

Levenscyclus en voeding

De vrouwtjesvlinder dringt 's nachts de kast binnen en legt haar eitjes in kieren en spleten. De larven die uitkomen, kruipen de raat in en graven al etend gangen; als ze volgroeid zijn, spinnen ze tegen het hout een stevige cocon en verpoppen ze. De ontwikkeling hangt af van de temperatuur: onder warme zomerse omstandigheden duurt ze enkele weken, onder koele omstandigheden maanden. Daarom neemt de schade in de zomer en herfst explosief toe.

De larve gedijt niet goed op zuivere bijenwas. Haar eigenlijke voedsel zijn de achtergebleven coconvliesjes, het stuifmeel en de verontreinigingen in donkere raten waarin broed is grootgebracht. Daarom worden vooral donkere broedraten beschadigd; lichte honingraten waarin nooit broed heeft gezeten en kunstraat trekken haar minder aan.

Verschil met vergelijkbare situaties

Ziet u in de raat een larve die aan de kleine kastkever doet denken, bewaar het monster dan in alcohol en meld het bij de officiële veterinaire dienst.

Wat te doen in de kast?

• Houd het volk sterk. Een sterk volk ruimt de larven zelf op; wasmot in de kast is meestal een teken dat het volk verzwakt is of te veel ruimte heeft. Zoek ook naar de oorzaak: moerloosheid, varroa, ziekte.
• Verklein de ruimte. Haal ramen weg die de bijen niet kunnen bezetten, en lege bakken.
• Verenig zwakke volken, dicht kieren en maak de bodemplank regelmatig schoon.
• Sorteer raten met wasmot uit. Licht aangetaste raten kunt u invriezen en weer gebruiken; zwaar vernielde raten smelt u om.
• Laat gestorven of verlaten kasten niet open op de bijenstand staan. Ze worden in korte tijd een broedhaard van wasmot.

Bescherming van opgeslagen raten

Hier wordt de eigenlijke strijd gevoerd. Raten die na de oogst en bij het inwinteren uit de kast worden gehaald, kunnen zonder bescherming binnen enkele weken onbruikbaar worden.

1. Sorteer: Smelt zeer oude, donkere en gebroken raten om in plaats van ze op te slaan. Houd donkere broedraten gescheiden van honingraten.
2. Vries in: De veiligste manier om alle stadia, ook de eitjes, te doden, is de raat minstens 2 dagen in een diepvries (-15 °C of kouder) te bewaren.
3. Voorkom herbesmetting: Bewaar de ingevroren raten, nadat ze droog zijn geworden, in afgesloten kisten of bakken waar de vlinder niet in kan.
4. Houd het koel, licht en luchtig: De mot houdt van donker, warmte en stilstaande lucht. Een koude opslag en luchtige, lichte rekken verminderen de schade aanzienlijk.
5. Biologische bescherming: Toegelaten preparaten met Bacillus thuringiensis (stam aizawai) kunnen volgens het etiket op op te slaan raten worden aangebracht; ze werken tegen de larven.
6. Regelmatige controle: Controleer de opslag in de warme maanden om de paar weken.

Perspectief

De wasmot is in de natuur een nuttige opruimer: door oude raat in verlaten nesten op te ruimen, voorkomt ze dat ziekteverwekkers zich ophopen. Het probleem op de bijenstand is niet de aanwezigheid van de mot, maar raat die de bijen niet kunnen beschermen of die onbeschermd wordt opgeslagen.