Tracheeënmijt (Acarapis woodi)

De tracheemijt (Acarapis woodi) is een met het blote oog onzichtbare mijt die in de ademhalingsbuizen (tracheeën) in het borststuk van de volwassen bij leeft. De verschijnselen zijn niet specifiek; een zekere diagnose kan alleen worden gesteld door het borststuk van de bijen te openen en onder de microscoop te onderzoeken. Tegenwoordig is het belang ervan in veel streken afgenomen, maar bij niet-resistente lijnen kan de mijt bijdragen aan wintersterfte.

Wat is het, en hoe leeft de mijt?

Het vrouwtje is ongeveer 0,1–0,2 mm groot. Ze kan alleen via de eerste ademopening (stigma) in het borststuk binnendringen bij jonge bijen van hooguit enkele dagen oud; naarmate de bij ouder wordt, verharden de haren rond deze opening en wordt de doorgang moeilijker. De mijt legt haar eitjes in de trachee, de jongen ontwikkelen zich daar en voeden zich met de hemolymfe van de bij.

Na verloop van tijd raakt de wand van de trachee beschadigd, verkleurt donker en raakt verstopt. Er komt minder zuurstof bij de vliegspieren van de bij en haar levensduur wordt korter. Volwassen geworden vrouwtjes verlaten de trachee en gaan via de haren van de bij over op een nieuwe, jonge bij.

Hoe wordt hij overgedragen?

• Binnen de kast van bij tot bij, vooral door nauw contact tussen jonge bijen
• Tussen volken door verdwalen (vervliegen), roverij en zwermen
• Aankoop van besmette volken, pakketbijen en moeren; het verplaatsen van kasten

Hoe herken je het?

Er is geen verschijnsel dat specifiek is voor de tracheemijt en met het oog kan worden vastgesteld. Het volgende beeld kan ook andere oorzaken hebben:

• Bijen die voor de kast rondkruipen, niet kunnen vliegen en tegen grashalmen opklimmen
• "K-vleugels": de twee vleugels aan één kant staan uit elkaar als de letter K
• Onverklaarbare afname van het aantal bijen aan het eind van de winter en in het vroege voorjaar; een volk dat wegkwijnt terwijl er nog honing in de kast zit

Zekere diagnose: tracheeonderzoek

De diagnose wordt in het laboratorium gesteld of door iemand met ervaring in dit werk. In grote lijnen gaat het zo:

1. Er wordt een monster verzameld van bijen die voor de kast rondkruipen of bij de vliegopening worden gevangen (meestal zo'n 30 bijen; vraag vooraf hoeveel het laboratorium wil hebben). Het monster wordt in alcohol of ingevroren verstuurd.
2. De kop en het eerste paar poten van de bij worden verwijderd en de voorste ring van het borststuk (de kraag) wordt eraf gelicht.
3. De vrijgelegde hoofdtracheeën worden onder een loep bekeken; zo nodig wordt de trachee eruit gehaald en onder de microscoop bekeken.

Een gezonde trachee is wit of licht crèmekleurig, doorschijnend en geringd. Een besmette trachee heeft bruine vlekken, is donker en ziet er soms helemaal zwart uit.

Belang vandaag

De mijt werd in de jaren twintig voor het eerst in verband gebracht met zware volksverliezen in Engeland; later onderzoek toonde aan dat deze mijt niet de enige oorzaak van die verliezen was. Toen hij zich in de jaren tachtig naar Noord-Amerika verspreidde, veroorzaakte hij aanzienlijke verliezen.

Tegenwoordig is het economische belang in veel streken afgenomen. De belangrijkste redenen zijn de resistentie die zich in de loop der tijd in bijenpopulaties heeft ontwikkeld, en het feit dat sommige behandelingen tegen de varroa ook deze mijt onderdrukken. Toch kan hij bij niet-resistente lijnen en in streken met lange winters een probleem vormen.

Wat moet je doen?

1. Laat een diagnose stellen in plaats van te gissen. Zie je kruipende bijen met K-vleugels, stuur dan een monster naar het laboratorium voor onderzoek op zowel tracheemijt als nosema.
2. Houd het volk sterk. Een goed gevoed volk waarvan de varroa onder controle is, verdraagt de invloed van de mijt beter.
3. Vervang de moer door een uit een resistente lijn. Resistentie tegen de tracheemijt is erfelijk; bij probleemvolken is dat de meest duurzame oplossing.
4. Koop geen volken, pakketbijen en moeren van onbekende herkomst.
5. Laat de beslissing over middelen aan je dierenarts over. Van sommige middelen die tegen varroa zijn toegelaten (zoals mierenzuur en sommige producten op basis van etherische oliën) is bekend dat ze ook de tracheemijt onderdrukken. Of een specifieke behandeling tegen de tracheemijt nodig is en hoe het met de toelating in jouw land staat, moet op basis van de laboratoriumuitslag worden beslist.