Grote zoogdieren als plaag

Grote zoogdieren zoals beren, dassen en wilde zwijnen kunnen in de gebieden waar ze leven in één nacht meerdere kasten vernielen. Een dier dat eenmaal op een bijenstand heeft gegeten, komt terug; daarom moeten maatregelen vóór een aanval worden genomen. In berengebieden is een goed geplaatst en voortdurend werkend schrikdraad de doeltreffendste en meest gebruikte oplossing.

Waarom komen ze?

Het gaat niet alleen om de honing. Broed en volwassen bijen zijn eiwitrijk voedsel en minstens zo aantrekkelijk als honing. Daarom kunnen kasten ook een doelwit zijn in perioden zonder honing. Een dier onthoudt een plek waar het eenmaal gemakkelijk voedsel heeft gevonden en komt, als er geen maatregelen worden genomen, steeds weer terug.

Welk dier, welk spoor?

Het dier dat de schade aanricht juist herkennen, is de eerste stap naar de juiste maatregel. Let op het volgende wanneer je 's ochtends op de bijenstand komt:

Aangevreten raten in de kast, nestmateriaal dat zich in de winter ophoopt en uitwerpselen zijn daarentegen geen teken van een groot zoogdier, maar van knaagdieren zoals muizen en ratten; daartegen wordt in de herfst een muizenschuif (een ingangsbeschermer met gaatjes) voor de vliegopening geplaatst.

Schrikdraad

In gebieden met beren is dit de doeltreffendste en meest gebruikte oplossing. Het wordt ook tegen dassen en wilde zwijnen ingezet. Om doeltreffend te zijn:

• Omheind de hele bijenstand. Eén open zijde maakt het hele hek nutteloos.
• Stem de draadafstand af op het doeldier. Gebruik meerdere rijen draad; de onderste draad moet zo dicht bij de grond zitten dat een das of zwijn er niet onderdoor kan. Volg voor de maten de aanbevelingen van de fabrikant van het schrikdraad en van ervaren imkers in je streek.
• Zorg voor een goede aarding. Op droge en stenige grond verlaagt een slechte aarding de stroom zo ver dat het dier niet meer wordt afgeschrikt.
• Houd de begroeiing kort. Gras en takken die de draad raken, leiden de stroom naar de grond af.
• Controleer regelmatig. Controleer de accu of het zonnepaneel, de spanning en de draden vaak. Een schrikdraad dat niet werkt, is geen schrikdraad.
• Plaats het vóór een aanval. Bij reizende imkerij moet het schrikdraad worden geplaatst op de dag dat de kasten worden neergezet.

Het schrikdraad werkt doordat het dier op een gevoelige plek, zoals de neus, een schok krijgt en de bijenstand met pijn gaat associëren. Een dier dat eenmaal door een stroomloos hek naar binnen is gegaan en heeft gegeten, is daarna veel moeilijker af te schrikken.

Andere maatregelen

• Keuze van de standplaats: Blijf uit de buurt van bekende wildwissels, bosranden en beekdalen. Vraag de plaatselijke bevolking en andere imkers naar de bewegingen van beren in de streek.
• Zet de kasten vast: Bind de bakken met spanbanden aan elkaar en aan de kastbok. Vastzetten houdt een beer niet tegen, maar maakt het voor dassen, zwijnen en grazers moeilijker de kast om te werpen.
• Gebruik een kastbok: Een verhoogd geplaatste kast maakt het voor een das moeilijker de ingang te bereiken.
• Hoge platforms en boomkasten: In sommige streken worden kasten op hoge platforms gezet of in bomen gehangen; ook de traditionele boomimkerij in het oostelijke Zwarte Zeegebied (Turkije) is bedoeld als bescherming tegen beren.
• Beperk geurbronnen: Laat slingerresten, was, gebroken raten, lege honingkamers en gemorst suikerwater niet op de bijenstand achter.
• Tegen grazers: Een eenvoudige draad of een hek is meestal voldoende.

Wat moet je doen na een aanval?

1. Ga niet alleen en niet in de schemering naar de bijenstand, zeker niet in een berengebied.
2. Fotografeer de schade; noteer de sporen en het aantal omgevallen kasten.
3. Verzamel de volken die nog te redden zijn: zet de onbeschadigde ramen in nieuwe bakken, controleer de toestand van de moer en verklein de ingangen.
4. Ruim verspreide raten en honingresten op; die trekken het dier opnieuw aan en zetten roverij in gang.
5. Neem dezelfde nacht nog maatregelen: plaats een schrikdraad of verplaats de bijenstand. Het dier komt zeer waarschijnlijk terug naar een onbeschermde bijenstand.
6. Meld de schade bij de bevoegde landbouwautoriteit en de natuurbeschermingsinstanties. Heb je een verzekering voor je kasten, controleer dan of je polis schade door wilde dieren dekt en breng de verzekeraar tijdig op de hoogte.

Wettelijke situatie en veiligheid

Veel wilde dieren, vooral de bruine beer, zijn beschermd; ze doden, verwonden of vergiftigen is strafbaar. Gifaas en klemmen brengen bovendien andere dieren, honden en mensen in gevaar.

Een ontmoeting met een beer is een ernstig risico voor je eigen veiligheid. Ga in berengebieden niet alleen naar de bijenstand, maak geluid als je nadert, blijf uit de buurt van een berin met jongen en van een etende beer, en volg de aanwijzingen van de plaatselijke autoriteiten.