Bijenetende vogels

Sommige vogels jagen op bijen of beschadigen de kast. Een sterk volk kan het verlies aan haalbijen meestal opvangen; het echte risico is dat moeren tijdens de bruidsvlucht worden gevangen, dat het haalgedrag onder zware druk afneemt en dat spechten in de winter gaten in de kast hakken. De meeste van deze vogels zijn wettelijk beschermd; de oplossing is niet doden, maar de bijenstand en de werkplanning goed inrichten.

Welke vogels vormen een probleem?

• Bijeneter (Merops apiaster): In Turkije de belangrijkste vogel die op bijen jaagt. Hij komt in het voorjaar als trekvogel aan, broedt in kolonies in zandige steilwanden en aarden taluds en trekt in de herfst weer weg. Hij vangt bijen in de lucht; vooral aan het eind van de zomer, vóór de trek, kunnen zich zwermen rond de bijenstand concentreren.
• Spechten (vooral de groene specht): Kunnen in de winter, als voedsel schaars is, gaten in de houten kastwand hakken om bij bijen en broed te komen. Ze beschadigen de kast en verstoren bovendien de wintertros.
• Mezen: Kunnen in de winter op het vlieggat tikken en de bijen vangen die naar buiten komen; door de kast te verstoren maken ze de tros onrustig.
• Andere: Zwaluwen, klauwieren en de wespendief kunnen af en toe bijen of bijenbroed eten; voor de bijenteelt is hun invloed meestal beperkt.

De werkelijke invloed

Het aantal bijen dat afzonderlijke vogels vangen, is meestal klein vergeleken met het dagelijkse natuurlijke verlies van een sterk volk. De eigenlijke invloed is indirect:

• Verlies van moeren: Dat een moer tijdens haar bruidsvlucht wordt gevangen, is vooral op bijenstanden waar moeren worden geteeld een reëel en kostbaar verlies. Het bevruchtingskastje of het volk waarvan de moer niet terugkeert, raakt moerloos.
• Vliegschuwheid: Onder zware jachtdruk vliegen de bijen minder; het haalwerk en de honingopbrengst kunnen dalen.
• Winterschade: Een spechtengat stelt de kast bloot aan kou en regen en kan leiden tot het uiteenvallen van de tros en de dood van het volk.

Hoe merk je het?

• Vogels die voortdurend rond de bijenstand, op draden en dode takken zitten te wachten en tussen de bijen duiken.
• Voor de kast of onder de plekken waar de vogels zitten: kleine braakballen die de vogels uitkotsen, bestaande uit bijenvleugels en harde delen.
• Aan het eind van de winter uitgehakte gaten in de kastwand, in de handgrepen en in de hoeken, met houtsplinters in de omgeving.
• Onverklaarbaar verlies van moeren zonder ziektesymptomen in de kast, vooral in de paringsperiode.

Wat kun je doen?

1. Kies de standplaats goed: Blijf uit de buurt van zandige steilwanden waar bijeneters broeden, van oevers en van bekende foerageergebieden. Plekken die door bomen of een haag worden beschut, krijgen minder druk dan open terrein.
2. Plan de bevruchting van moeren: Laat de bevruchtingskastjes samenvallen met perioden waarin er weinig bijeneters zijn; vermijd het bevruchten van moeren tijdens de piek vóór de trek aan het eind van de zomer.
3. Verplaats de bijenstand bij zware druk: Een bijenstand die het hele seizoen onder jachtdruk staat, verhuizen naar een plek ver van de broed- en foerageergebieden van de vogels is vaak de meest effectieve oplossing.
4. Bescherm in de winter tegen spechten: Span gaas rond de kasten; het gaas moet zo ver van de kastwand staan dat het die niet raakt. Dicht gehakte gaten onmiddellijk.
5. Houd de volken sterk: Een sterk volk vangt het verlies aan haalbijen gemakkelijker op.

Afschrikmethoden zoals glimmende linten, vogelverschrikkers en geluidmakers hebben meestal een beperkt en tijdelijk effect; de vogels wennen er snel aan.

Wat je niet moet doen

De meeste van deze vogels, voorop de bijeneter, zijn in Turkije en in Europa wettelijk beschermd. Doden, vangen met netten of lijmvallen, vergiftigen en het verstoren van hun nesten is strafbaar. Deze soorten vervullen in het ecosysteem een belangrijke functie door insectenpopulaties in evenwicht te houden.