Wespen en hoornaars

Hoornaars en wespen jagen vooral in de nazomer en herfst voor de kast op haalbijen en dringen zwakke volken binnen om honing en broed te roven. In Turkije is het grootste probleem meestal de Oosterse hoornaar (Vespa orientalis); in sommige streken kan ze volken te gronde richten. Een sterk volk, een nauw vlieggat, een schone bijenstand en regelmatige controle zijn de beste verdediging.

Leer de soorten kennen

Een goede bestrijding begint met weten met welke soort u te maken hebt.

Ziet u een hoornaar die nog niet eerder in uw streek is waargenomen, vooral een die op Vespa velutina lijkt, fotografeer haar dan en meld het bij de officiële veterinaire dienst of de landbouwautoriteit. Invasieve soorten vroeg opmerken is de enige manier om hun verspreiding te vertragen.

Hoe ontstaat de schade?

• Directe jacht: Haalbijen worden op de vliegplank of in de lucht gevangen. Het verlies bereikt zijn hoogtepunt in de nazomer, wanneer de hoornaarnesten het grootst zijn.
• Vliegverlamming: Is er voortdurend een bedreiging voor de kast, dan klonteren de bijen samen bij de ingang en vliegen ze niet meer uit. De aanvoer van nectar en stuifmeel stopt en de wintervoorraad blijft te klein.
• Binnendringen en roven: Hoornaars of wespen dringen een volk binnen waarvan de verdediging verzwakt is en voeren honing, broed en bijen af. In dat stadium kan het volk binnen enkele dagen instorten.
• Verzwakking vóór de winter: Verlies van haalbijen en stress vallen samen met de periode waarin de winterbijen worden grootgebracht; het volk gaat verzwakt de winter in.

Maatregelen op de bijenstand

1. Houd het volk sterk. Verenig of versterk zwakke volken en kernvolkjes vóór de nazomer; hoornaars richten zich eerst op zwakke kasten.
2. Vernauw het vlieggat. Breng de ingang in de nazomer en herfst terug tot een breedte die de wachtbijen kunnen verdedigen. Zorg op warme dagen elders in de kast voor ventilatie.
3. Gebruik een ingangsbeschermer. Roosters of korte tunnelvormige ingangen waar een bij wel en een hoornaar niet doorheen kan, verminderen roverij; ze voorkomen het jagen in de lucht niet volledig.
4. Houd de bijenstand schoon. Gemorste honing, siroop, slingerresten en open en bloot achtergelaten raten trekken hoornaars aan. Geef siroop laat in de middag, binnen in de kast en zonder te morsen.
5. Controleer de omgeving van de bijenstand. Rottend fruit en open afval trekken hoornaars naar de omgeving.
6. Houd de voorkant van de kast in het oog. Bij kleine bijenstanden is het vangen van jagende hoornaars voor de kast met een schepnet of een vliegenmepper bewerkelijk, maar een nuttige aanvullende methode.

Vallen: gebruik ze voorzichtig en selectief

Lokvallen zijn een gangbare methode, maar ze zijn niet selectief; ze vangen ook inheemse insecten, hommels en vlinders.

• Koninginnenvallen in het voorjaar zijn omstreden: het is niet bewezen dat het vangen van de koninginnen die de nesten stichten de hoornaardichtheid aan het eind van de zomer merkbaar vermindert.
• Vallen in de nazomer horen alleen op bijenstanden met zware druk, op enige afstand van de kasten te staan en moeten vaak worden geleegd.
• Gebruik geen honing als lokmiddel: honing trekt ook honingbijen in de val en via honing kunnen ziekten worden overgebracht.
• Kies vallen met een kleine ingangsopening en een ontwerp waaruit een honingbij kan ontsnappen.

Ingrijpen bij het nest

Ga niet op eigen houtje een hoornaarnest te lijf; massale steken kunnen ernstig en zelfs levensgevaarlijk zijn. Vraag vooral bij nesten die hoog hangen, in een muur zitten of zich in de bebouwde kom bevinden hulp aan de gemeente, de brandweer of een erkend bestrijdingsbedrijf.

Beknopte kalender

• Voorjaar: Let rond de bijenstand op koninginnen die een nestplaats zoeken en op nieuwe nesten; sluit lege kasten af.
• Midzomer: Stel vast welke volken zwak zijn en maak een plan om ze te verenigen; houd de bijenstand schoon.
• Nazomer–herfst: Vernauw de ingangen, breng beschermers aan, houd de voorkant van de kasten regelmatig in het oog; gebruik zo nodig selectieve vallen.
• Eerste koude: De activiteit van hoornaars neemt af; controleer het wintervoer en de sterkte van het volk.