De werkster is een onvruchtbaar vrouwtje dat vrijwel al het werk in het volk doet. Het merendeel van de bijen in een kast zijn werksters.

Taken volgen de leeftijd

De taken van een werkster wisselen naarmate zij ouder wordt. Wat de volgorde bepaalt is welke klieren op dat moment werken.

• Cellen schoonmaken: Het eerste werk na het uitlopen
• Broed verzorgen: De voedersapklieren werken; zij voedt de larven
• Raat bouwen: De wasklieren zijn actief
• Opslaan en ventileren: Nectar aannemen, indikken, de kast koelen
• Bewaken: De vliegopening verdedigen
• Halen: Het laatste en gevaarlijkste werk

De volgorde ligt niet vast. Verliest een volk zijn haalbijen, dan gaan jongere bijen eerder halen; ontbreken voedsterbijen, dan kunnen oudere bijen die taak weer opnemen.

Kenmerken

• Stuifmeelkorfje op de achterpoten — koningin en dar hebben dit niet
• Weerhaakjes aan de angel: Zij blijft in de huid steken en de werkster sterft
• Wasklieren aan de onderzijde van het achterlijf
• Voedersapklieren in de kop

Levensduur — het beslissende verschil

Een zomerwerkster leeft weken; een winterbij maanden.

Het verschil zit in het vetlichaam. Bij winterbijen is dit weefsel sterk ontwikkeld en het draagt afweer, ontgifting en voedselreserve.

Varroa voedt zich juist met het vetlichaam. Daarom bepaalt de mijtdruk eind zomer of de winterbijen hun functie kunnen vervullen.

Darrenbroedige werksters

Blijft een volk lang moerloos, dan komen bij enkele werksters de eierstokken op gang en gaan zij leggen.

Maar zij hebben niet gepaard: uit hun eitjes komen alleen darren. Meerdere eitjes per cel en bult darrenbroed in werkstercellen zijn de kenmerken.

Zo'n volk herstelt zichzelf niet en aanvaardt zeer moeilijk een nieuwe koningin; verenigen is meestal de enige uitweg.

Hygiënisch gedrag

Sommige werksters herkennen ziek of dood broed, openen de cel en ruimen het op. Dit gedrag is erfelijk en meetbaar, en het is het nuttigste kenmerk in de selectie.