Ondersoorten van de honingbij

De Carnica-bij (Apis mellifera carnica), ook Krainer bij genoemd, is een donkergrijze, zeer zachtaardige honingbijondersoort afkomstig uit de oostelijke Alpen en de Balkan. Ze staat bekend om haar kleine wintertros, haar lage winterverbruik en haar zeer snelle voorjaarsontwikkeling; haar bekendste zwakke punt is de zwermneiging. Samen met de Italiaanse bij is ze een van de twee meest gebruikte rassen in Europa; in Turkije liggen de bijen in Thracië dicht bij het Carnica-type.

Waar komt de Carnica-bij vandaan?

De Carnica-bij dankt haar naam aan de historische streek Kranjska (Krain) in Slovenië. Haar natuurlijke verspreidingsgebied omvat Slovenië, het zuiden van Oostenrijk, Kroatië, Bosnië-Herzegovina, Servië en de omliggende Balkanlanden; ook de bijen van het Karpatenbekken worden als nauw verwant aan deze groep beschouwd. Slovenië heeft de Carnica-bij wettelijk beschermd en beperkt het gebruik van andere rassen in het land.

In de twintigste eeuw verving de Carnica-bij in Duitsland, Oostenrijk en een groot deel van Midden-Europa de inheemse donkere bij en werd ze het meest verbreide ras. Tegenwoordig worden in veel landen lijnen gekweekt die zijn geselecteerd op zachtaardigheid, opbrengst en een lage zwermneiging.

In Turkije liggen de bijen in Thracië dicht bij het Carnica-type; het Thracische bijenecotype is door het Turkse ministerie van Landbouw en Bosbouw geregistreerd. Moeren van Carnica-herkomst die naar Anatolië worden gebracht, vermengen zich daarentegen met de lokale populaties.

Hoe herken je de Carnica-bij?

• Kleur: tussen donkergrijs en bruinachtig; het achterlijf heeft geen of slechts zeer vage gele banden. Bij sommige werksters kunnen op de eerste ringen bruine vlekken voorkomen.
• Beharing: korte, dichte, zilvergrijze haarbanden op de achterlijfsringen; die geven de bij een loodgrijs uiterlijk.
• Lichaam en tong: slank gebouwd; de tong is betrekkelijk lang (korter dan bij de Kaukasische bij, ongeveer even lang als of iets langer dan bij de Italiaanse bij).

Sterke punten van de Carnica-bij

• Uitgesproken zachtaardigheid: geldt als een van de zachtaardigste ondersoorten; goede lijnen zijn in de meeste omstandigheden met weinig rook te inspecteren en blijven rustig op de raat.
• Zuinig in de winter: gaat de winter in met een kleine tros en gebruikt de voorraad spaarzaam.
• Snelle voorjaarsontwikkeling: zodra stuifmeel en nectar binnenkomen, laat ze de bevolking zeer snel groeien; benut een vroege dracht goed.
• Afstemming op de dracht: vermindert de broedproductie snel als de dracht ophoudt, zodat de voorraad behouden blijft.
• Werkt bij koel weer: er wordt gemeld dat ze bij lage temperaturen en bewolkt weer uitvliegt.
• Goede oriëntatie en weinig roverij: bij dicht op elkaar staande kasten is de neiging tot vervliegen en roverij betrekkelijk laag.
• Weinig propolis: de ramen laten zich makkelijk losmaken.

Het zwakke punt van de Carnica-bij: de zwermneiging

De zwermneiging is het bekendste nadeel van deze ondersoort en bepaalt op zichzelf al de bedrijfsvoering. De snelle voorjaarsontwikkeling en de zwermneiging zijn twee kanten van dezelfde medaille: het volk groeit heel snel, loopt snel tegen ruimtegebrek aan en wil zich delen.

Bij moderne geselecteerde lijnen is deze neiging duidelijk teruggedrongen. De keuze van de lijn maakt hier een groot verschil: tussen een niet-geselecteerde populatie van hetzelfde ras en een lijn die op zwermneiging is geselecteerd, kan het verschil als dag en nacht zijn.

Onder welke omstandigheden is de Carnica-bij geschikt?

Ze is sterk in streken met een lange, koude winter en een kort, intensief voorjaar. Het lage winterverbruik en de snelle start in het voorjaar worden in dat klimaat een voordeel. In streken met een vroege voorjaarsdracht (zoals boomgaarden, wilg en koolzaad) biedt ze een duidelijke voorsprong.

Het verschil tussen de Carnica-bij en de Italiaanse bij

Deze twee rassen zijn de meest verbreide bijen van Europa en worden vaak vergeleken. De Carnica-bij is donkergrijs, zuinig, stemt zich snel af op de dracht en is geneigd tot zwermen. De Italiaanse bij heeft gele banden, blijft ook broeden als de dracht stopt, vormt een grote bevolking en verbruikt in de winter meer. In streken met lange, koude winters heeft de Carnica meestal de voorkeur, in gematigde streken met een lang seizoen de Italiaanse bij.

Aandachtspunten bij de Carnica-bij: stap voor stap

1. Wekelijkse controle in het voorjaar: houd rekening met de snelle ontwikkeling; volg hoe snel het broednest groeit.
2. Geef een bak voordat er ruimtegebrek ontstaat: ruimtegebrek is de sterkste zwermprikkel.
3. Neem afleggers van begin af aan in je planning op: stuur de zwermdrift in goede banen door uit sterke volken kunstzwermen en afleggers te maken.
4. Gebruik jonge moeren: moeren van een à twee jaar oud verlagen de zwermneiging duidelijk.
5. Koop moeren uit een geselecteerde lijn: een lijn die op zwermneiging is geselecteerd, vermindert de werklast.
6. Controleer toch de wintervoorraad: ook al is ze zuinig, ze moet de winter met voldoende voorraad ingaan.