Carnicabij (Apis mellifera carnica)

De Kaukasische bij (Apis mellifera caucasia, gangbaar gespeld als caucasica) is een donkergrijze, zachtaardige ondersoort van de honingbij die afkomstig is uit de dalen van de Kaukasus. Ze staat bekend om de langste tong van alle honingbijrassen, het verzamelen van veel propolis en een geringe zwermneiging. In Turkije leeft ze in Noordoost-Anatolië; Artvin en Ardahan vormen het beschermde genencentrum van de Kaukasische bij.

Waar leeft de Kaukasische bij?

Het natuurlijke verspreidingsgebied van de Kaukasische bij is de Grote en de Kleine Kaukasus: Georgië, Armenië, Azerbeidzjan, de Russische regio Noord-Kaukasus en het noordoosten van Turkije. Ze is aangepast aan hooggelegen, koele en regenrijke dalen. De grijze Kaukasische bergbij uit de bergstreken van Georgië is wereldwijd het bekendste type.

In Turkije komt de Kaukasische bij zuiver voor vooral rond Artvin (met name de streek Camili, ook bekend als Macahel) en Ardahan (vooral Posof). Deze populaties zijn door het Turkse ministerie van Landbouw en Bosbouw officieel geregistreerd.

Het genencentrum van de Kaukasische bij: Artvin en Ardahan

Om de Kaukasische bij zuiver te houden, zijn de volledige provincies Artvin en Ardahan en enkele dorpen in het district Susuz (provincie Kars) als genencentrum beschermd. Het is verboden bijen, volken of moeren uit andere provincies in deze gebieden binnen te brengen; het uitvoeren van bijen uit het gebied is wel toegestaan. De regel wordt toegepast in het kader van de wetgeving over het toezicht op dierverplaatsingen.

Deze bescherming komt voort uit het feit dat de Kaukasische bij niet alleen lokaal, maar ook voor de internationale veredeling een waardevolle genenbron is. In het gebied worden zuivere moeren geteeld en onderzoekscentra van universiteiten werken aan de Kaukasische bij.

Hoe herken je de Kaukasische bij?

• Kleur: donkergrijs; het achterlijf heeft geen of slechts zeer vage gele banden. Bij sommige werksters zijn op de eerste ringen bruinachtige vlekken te zien.
• Beharing: korte, dichte, lichtgrijze haren; een loodgrijs uiterlijk dat op de Carnica lijkt.
• Tong: opvallend lang; met een gemeten tonglengte van ongeveer 7 mm behoort ze tot de hoogste waarden onder de honingbijrassen.

Waar is de lange tong van de Kaukasische bij goed voor?

De lengte van de tong (roltong) bepaalt bij de nectar van welke bloemen een bij kan komen. Planten met een diepe bloemkroonbuis, vooral rode klaver (Trifolium pratense), blijven voor bijen met een korte tong grotendeels onbereikbaar. De Kaukasische bij benut zulke drachtbronnen beter dan andere rassen.

Daarom is de Kaukasische bij in het voordeel op hoogvlakten en weiden waar klaver en vlinderbloemigen met diepe bloemen overvloedig zijn. Het soort dracht kan doorslaggevend zijn bij de keuze voor dit ras.

Sterke punten van de Kaukasische bij

• Zachtaardigheid: een van de zachtaardige rassen; blijft rustig op de raat.
• Lange tong: benut planten met diepe bloemen.
• Geringe zwermneiging: zwermt duidelijk minder dan de Carnica.
• Werkt bij koel weer: door haar herkomst uit de bergen vliegt ze ook bij koel en bewolkt weer uit.
• Sterke zomerbezetting: bereikt, zij het laat, de zomerdracht op de hoogvlakte met een grote bezetting.
• Propolisproductie: het verzamelen van veel propolis is een bron van inkomsten voor de imker die propolis wint.

Zwakke punten van de Kaukasische bij

• Overmatig propolis: haar bekendste nadeel. Raamoren, bovenlatten en dekplank worden met propolis vastgekit; inspectie en oogst worden lastiger.
• Trage voorjaarsontwikkeling: kan de vroege voorjaarsdracht mislopen.
• Verkleinen van de vliegopening: vernauwt de ingang opvallend vaak met propolis.
• Roven: er wordt melding gemaakt van een neiging om bij het wegvallen van de dracht andere kasten aan te vallen.
• Gevoeligheid voor nosema: volgens sommige bronnen is ze gevoeliger voor nosema, vooral bij lange, vochtige winters.

Propolis: probleem of kans?

Het verzamelen van veel propolis is voor de inspectie een last. Voor de imker die propolis wint, wordt het daarentegen direct een voordeel. Legt men een propolisval (een geperforeerd kunststof rooster) boven op de kast, dan vullen de bijen de openingen met propolis; door het rooster te koelen en te breken wordt schone propolis gewonnen. Zo kan het nadeel, afhankelijk van de bedrijfsplanning, in inkomsten veranderen.

Bedrijfsvoering met de Kaukasische bij

1. Houd de bijenbeitel altijd bij de hand: bij elke inspectie moeten de latten worden schoongeschraapt.
2. Plan ondersteuning in het voorjaar: mikt u op vroege dracht, stimuleer de ontwikkeling dan met stuifmeel en suikerwater.
3. Plan op de zomerdracht: de Kaukasische bij toont haar eigenlijke kracht in de zomerdracht.
4. Let op vocht in de winter: laat de kast op een droge, goed geventileerde plek overwinteren; let op tekenen van nosema.
5. Neem maatregelen tegen roven: verklein bij schaarste de vliegopening en houd inspecties kort.
6. Benut de propolis: haal met een propolisval opbrengst uit werk dat ze toch al doet.