Anatolische bij (Apis mellifera anatoliaca)

De Syrische bij (Apis mellifera syriaca) is de inheemse ondersoort van de honingbij in het oostelijk Middellandse Zeegebied (Syrië, Libanon, Jordanië, Palestina en omgeving). Het is een kleine bij met gele banden die zeer goed aan hitte en droogte is aangepast; daar staat tegenover dat ze zeer defensief is, vaak zwermt en geneigd is het nest te verlaten. Door haar tolerantie tegen varroa trekt ze de aandacht van onderzoekers.

Waar leeft de Syrische bij?

Het natuurlijke verspreidingsgebied van de Syrische bij omvat de kust- en binnengebieden van het oostelijk Middellandse Zeegebied: Syrië, Libanon, Jordanië, Palestina en Israël. In Turkije wordt de invloed van de Syrische bij gemeld langs de zuidgrens en in delen van Zuidoost-Anatolië; in die gebieden komen overgangspopulaties met de Anatolische en de Iraanse bij voor.

Op veel plaatsen is de Syrische bij achteruitgegaan. In Israël is de beroepsimkerij grotendeels overgestapt op de rustigere Italiaanse bij en hebben ingevoerde bijen de plaats van de inheemse bij ingenomen. In landen als Jordanië zijn daarentegen projecten uitgevoerd om de inheemse bij te beschermen.

Hoe herken je de Syrische bij?

• Grootte: een van de kleinste bijen van het oostelijk Middellandse Zeegebied en het Midden-Oosten.
• Kleur: duidelijke gele banden op de eerste achterlijfsringen; het schildje achter het borststuk (scutellum) kan felgeel zijn.
• Vorm van het achterlijf: het uiteinde van het achterlijf lijkt relatief spits.

Door de gele banden kan ze worden verward met de Italiaanse en de Cypriotische bij. Omdat er kruising optreedt met de in de imkerij veel ingevoerde Italiaanse bij, is niet elke gele bij die in de regio wordt gefotografeerd een Syrische bij.

Gedragskenmerken van de Syrische bij

• Hoge defensiviteit: bij beoordelingen zeer defensief bevonden; kan bij het openen van de kast snel en massaal aanvallen.
• Broed beperken bij hitte: vermindert in de heetste en droogste maanden de broedproductie en brengt zo voorraad en bezetting in evenwicht.
• Zeer veel zwermcellen: maakt bij de zwermvoorbereiding een ongewoon groot aantal moerdoppen.
• Meerdere onbevruchte moeren: kan na het vertrek van de oude moer met de zwerm een tijd lang meerdere onbevruchte moeren in het volk houden; dat verkleint het risico op moerloosheid tot de nieuwe moer bevrucht is en aan de leg gaat.
• Nest verlaten (absconderen): heeft een sterke neiging om bij het wegvallen van de dracht of bij verstoring het nest volledig te verlaten.
• Kleine volken: werkt met een kleinere bezetting dan de Europese rassen.

Aanpassing aan hitte en droogte

De Syrische bij is geëvolueerd in een klimaat met lange, hete en droge zomers en korte, zachte winters. Om de temperatuur in de kast te handhaven, haalt ze water en ventileert ze; bij zomerse drachtloosheid verkleint ze de bezetting en verbruikt ze minder voorraad. Deze eigenschappen worden waardevol geacht voor de veredeling in gebieden waar de droogte door klimaatverandering toeneemt.

De Syrische bij en varroatolerantie

Bij de Syrische bij wordt een hoge tolerantie tegen de varroamijt en andere plagen gemeld. Genetische studies hebben bij deze bij eigenschappen onderzocht die in verband worden gebracht met hygiënisch gedrag en varroaresistentie. Daardoor is het behoud van de inheemse populatie belangrijk, zowel voor de imkerij in de regio als voor toekomstige veredeling.

Tolerantie betekent echter niet dat mijten tellen overbodig is. Vooral in volken die met ingevoerde bijen gemengd zijn, is onbekend in hoeverre de resistentie behouden is gebleven; er moet regelmatig worden geteld.

De Syrische bij vergeleken met andere rassen

Bedrijfsvoering met de Syrische bij

1. Gebruik volledige beschermende uitrusting: inspecteer op koele uren, kort en rustig.
2. Volg de zwermvoorbereiding op de voet: omdat ze zeer veel doppen kan maken, houd de controle-intervallen kort.
3. Voorkom absconderen: let bij zomerse drachtloosheid op voorraad en water en vermijd onnodige verstoring.
4. Zet de bijenstand ver van bewoning: laat voldoende afstand tot wegen, tuinen en stallen.
5. Bescherm de inheemse genetica: wordt de inheemse bij in uw streek beschermd, overleg dan met de autoriteiten voordat u een ingevoerde lijn binnenhaalt.