Buckfastbij

Met de Russische bij wordt in de imkerij meestal de Russische (Primorski-)lijn bedoeld: bijen uit de regio Primorski in het Russische Verre Oosten die in de VS op varroaresistentie zijn geselecteerd. Deze bij is geen aparte ondersoort, maar een lijn die is ontwikkeld uit een populatie die lange tijd met varroa heeft samengeleefd. Ze staat bekend om een tragere mijtengroei, een zuinige overwintering en een broedproductie die nauw aan de dracht gekoppeld is; daar staat een neiging tot zwermen tegenover.

Is de Russische bij een ras?

De naam "Russische bij" kan verwarrend zijn, want in Rusland bestaat niet één enkel bijenras. In dit uitgestrekte land leven zeer verschillende bijen:

• Centraal-Russische bij: populaties van de zwarte Europese bij (A. m. mellifera) in de Russische bosgordel; zeer goed aangepast aan koude, lange winters. De wilde Boerzjanbij in de Zuidelijke Oeral is daarvan een beschermd voorbeeld.
• Bijen van Kaukasische herkomst: de grijze bergbijen van de Noord-Kaukasus (A. m. caucasia); in de Sovjettijd over grote gebieden verspreid.
• Bijen uit het Verre Oosten (Primorski): populaties die in de negentiende eeuw door kolonisten naar de regio werden gebracht en uit een mengsel van Europese bijen van verschillende herkomst zijn ontstaan.

Spreekt men in de internationale imkerij van de "Russian bee" (Russische bij), dan bedoelt men meestal de lijn die uit deze laatste groep is geselecteerd. Deze pagina gaat vooral over die lijn.

Hoe is de Russische (Primorski-)bij ontstaan?

De regio Primorski aan de Russische Pacifische kust overlapt met het verspreidingsgebied van de Aziatische honingbij (Apis cerana), de oorspronkelijke gastheer van de varroamijt. In dit gebied, dat wordt beschouwd als een van de plaatsen waar de mijt voor het eerst op de westerse honingbij overging, leven bijen van Europese herkomst al veel langer met varroa samen dan de bijen in Europa.

Het bijenveredelingslaboratorium van het Amerikaanse ministerie van Landbouw (USDA) in Baton Rouge haalde in 1997 moeren uit Primorski, in de veronderstelling dat deze lange gezamenlijke geschiedenis door natuurlijke selectie resistentie kon hebben opgeleverd. Na quarantaine en proeven op een eiland werd de lijn op varroaresistentie geselecteerd en daarna aan Amerikaanse moerentelers verstrekt. De zuiverheid van de lijn wordt tegenwoordig door telersverenigingen bewaakt.

De varroaresistentie van de Russische bij

In gecontroleerde veldproeven is aangetoond dat het aantal varroamijten in Primorski-volken duidelijk trager toenam dan in vergelijkingsvolken. Deze resistentie komt niet voort uit één enkele eigenschap, maar uit enkele mechanismen die samenwerken:

• Poetsgedrag: de bijen verwijderen mijten van hun lichaam en beschadigen ze.
• Hygiënisch gedrag: ze openen met mijten besmette broedcellen en ruimen ze op.
• Onderdrukking van de mijtvermeerdering: het aandeel mijten dat zich in gesloten cellen kan voortplanten, is laag.
• Drachtafhankelijke broedproductie: doordat het broed afneemt als de dracht wegvalt, neemt ook de hoeveelheid broed af waarin de mijt zich kan vermenigvuldigen.

Er wordt bovendien gemeld dat de Russische bij ook resistent is tegen de tracheeënmijt.

Andere kenmerken van de Russische bij

• Zuinige overwintering: gaat met een kleine tros de winter in en verbruikt weinig voer; aangepast aan koude streken.
• Ontwikkeling nauw gekoppeld aan de dracht: breidt het broed nauwelijks uit voordat er stuifmeel en nectar binnenkomen; groeit snel zodra de dracht op gang komt.
• Voortdurend moerdoppen: de volken hebben de neiging het hele seizoen door moerdoppen te hebben, meestal in het bovenste deel van de ramen. Deze doppen betekenen niet altijd zwermvoorbereiding; maar als het zwermen begint, is het volk er klaar voor.
• Zwermneiging: hoger dan bij Italiaanse lijnen; bij overvloedige dracht kan het volk snel in zwermstemming raken.
• Temperament: wisselend per lijn; er wordt gemeld dat ze iets defensiever kan zijn dan Italiaanse lijnen.

De Russische bij vergeleken met de Italiaanse bij en de Carnica

Bedrijfsvoering met de Russische bij

1. Interpreteer de moerdoppen: losse doppen in het bovenste deel kunnen normaal zijn; zitten er veel doppen aan de onderrand en is er ruimtegebrek, dan is het zwermvoorbereiding.
2. Controleer vaak in het zwermseizoen: kijk om de zeven dagen, geef een extra bak voordat er ruimtegebrek ontstaat en maak zo nodig een afleger.
3. Wacht in het voorjaar op de dracht: het volk groeit niet zonder dracht; mikt u op een vroege dracht, ondersteun dan door bij te voeren.
4. Blijf mijten tellen: de resistentie verschilt per lijn en per bevruchting; beslis op basis van de telling.
5. Let op gecontroleerde bevruchting: bij vrije bevruchting paren de dochters met lokale darren en kan de resistentie mettertijd afnemen.

Wordt de Russische bij in Turkije gebruikt?

De Russische (Primorski-)lijn is in Turkije niet wijdverbreid en voor de invoer van levende bijen of moeren in het land is een vergunning nodig. Het binnenbrengen van bijen van elders in Artvin en Ardahan, het genencentrum van de Kaukasische bij, is zelfs volledig verboden. De meest realistische weg naar varroaresistentie in Turkije is om binnen lokale Anatolische en Kaukasische volken te selecteren op een lage mijtengroei en sterk hygiënisch gedrag en daarvan moeren te telen. Het verhaal van de Russische bij is waardevol omdat het laat zien dat natuurlijke selectie in populaties die lang met de mijt hebben geleefd, de resistentie kan versterken.