Klaartanks en zeven

Honing klaren en zeven is een reiniging in twee stappen die wasdeeltjes, stukjes bij en luchtbellen uit de honing uit de slinger haalt, zodat die helder en schuimvrij in de pot komt: eerst door een zeef, daarna enkele dagen rusten in een afgesloten vat. Deze twee stappen bepalen het uiterlijk, de houdbaarheid en het kristallisatiepatroon van de honing. Goed uitgevoerd blijven stuifmeel, enzymen en herkomst van de honing behouden.

Waarom gaat geslingerde honing niet direct in de pot?

Honing die uit de slinger loopt, is vuiler dan ze eruitziet. Er zitten drie soorten vreemde bestanddelen in:

• Grove deeltjes: Stukjes wasdeksel en raat, soms stukjes bij. Die blijven in de zeef achter.
• Fijne wasdeeltjes: Nauwelijks met het oog te zien, gaan door de zeef; bij rust stijgen ze naar het oppervlak.
• Luchtbellen: Komen tijdens het draaien en stromen in de honing; bij rust vormen ze een schuimlaag aan het oppervlak.

Worden deze stappen overgeslagen, dan ziet u bovenin de pot een witte schuimrand en troebelheid in de honing. Luchtbellen en wasdeeltjes maken ook de kristallisatie onregelmatig.

Welke soorten zeven zijn er?

Zeven voor imkers filteren de honing niet onder druk, maar door haar eigen gewicht:

• Roestvrijstalen dubbele zeef: Bovenaan een grove, onderaan een fijnere zeef; past op de rand van de emmer. Het meest gebruikte en praktische type.
• Kegelvormige zeefdoek of nylon zeefzak: Wordt aan een frame of aan de emmerrand gehangen en biedt een groot zeefoppervlak. Moet van voedselveilig materiaal zijn.
• Zeef van geperforeerd plaatstaal: Een grove voorzeef onder de kraan van de slinger; houdt grove wasdeksels tegen en vertraagt het verstoppen van de fijne zeef.
• Keukenzeef: Voldoet bij een kleine oogst van enkele kilo's, maar raakt snel verstopt.

De maaswijdten en de keuze van filterapparatuur staan uitgebreid op de pagina “Filterapparatuur voor honing”.

Hoe fijn moet honing worden gezeefd?

De juiste maat voor de imker is zeven met grove en middelgrote mazen. Stuifmeelkorrels zijn heel klein (de meeste enkele tientallen micrometers); ze gaan gemakkelijk door de zeven die imkers gebruiken en blijven in de honing. Dat hoort ook zo: stuifmeel maakt honing tot honing en is het spoor dat in het laboratorium de botanische en geografische herkomst van de honing aantoont.

Filtreren onder druk en heel fijn haalt ook het stuifmeel eruit. De honing ziet er glanzend uit, maar de herkomst is niet meer aan te tonen. In internationale normen wordt honing waaruit zo een belangrijk deel van het stuifmeel is verwijderd, apart omschreven als “gefilterde honing”. Grof zeven is voldoende en maakt uw product bovendien verdedigbaar.

Het wasgruis dat zich in de zeef verzamelt, houdt nog wat honing vast. U kunt die resten in een afgesloten bak een tijd in een warme ruimte laten uitlekken; de schone honing die eruit loopt, gaat bij de partij, en de was die overblijft wordt apart verzameld om te smelten. Laat u de resten open op de bijenstand staan, dan begint de roverij.

Hoe laat u honing klaren?

1. Vang de gezeefde honing op: De honing loopt van de zeef rechtstreeks in het rijpingsvat of in een emmer met kraan. Door de straal langs de wand van het vat te laten glijden, ontstaan minder nieuwe luchtbellen.
2. Sluit het deksel: Honing trekt vocht uit de lucht aan; het vat moet goed sluiten.
3. Laat warm en droog staan: Luchtbellen en was stijgen in een warme omgeving sneller op. Zet het vat niet bij een kachel of in de zon.
4. Wacht enkele dagen: De duur hangt af van de dikte van de honing, de diepte van het vat en de kamertemperatuur. Bij vloeibare honing gaat het sneller, bij dikke honing duurt het langer.
5. Schep het schuim af: Het schuim aan het oppervlak wordt met een brede lepel afgeschept. Een schone vershoudfolie die op het oppervlak wordt gelegd en weer weggetrokken, neemt het schuim ook mee.
6. Vul van onderen af: De heldere honing wordt via de kraan onderaan in de pot afgetapt; schuim en was blijven bovenin.

Hoe moet een klaarvat eruitzien?

• Materiaal: Roestvrij staal of voedselveilig kunststof.
• Kraan onderaan: De honing wordt van onderen afgetapt, het schuim blijft boven.
• Deksel: Houdt stof, insecten en vocht buiten.
• Passend volume: Groot genoeg voor één slingerpartij; om partijen niet te mengen, kunnen enkele kleine vaten handiger zijn dan één groot vat.

Voor soorten vaten, inhoud en opstelling kunt u de pagina “Rijpingsvaten voor honing” raadplegen.

Reiniging en vochtbeheersing

Honing is hygroscopisch, dat wil zeggen dat ze vocht uit de lucht aantrekt. De ruimte waarin de honing klaart, moet droog zijn en de vaten moeten gesloten blijven. Honing die in een vochtige omgeving open staat, neemt aan het oppervlak water op; in de bovenste laag kunnen gisten zich vermeerderen en kan gisting beginnen.

• Zeven worden na elke partij met lauw water gewassen; de verzamelde was wordt apart bewaard.
• Te heet water smelt de was en laat die in de mazen van de zeef vastkoeken; lauw water is genoeg.
• Zeefdoeken worden goed uitgespoeld, volledig gedroogd en afgesloten bewaard.
• Vaten en kranen worden gedemonteerd en gewassen, en pas droog opgeborgen.

Veelgemaakte fouten

• Honing ongezeefd in de pot doen.
• Voor helderheid een heel fijn filter gebruiken of de zeefdoek met de hand uitknijpen.
• Het deksel van het vat open laten.
• Honing verwarmen om het zeven te versnellen.
• Het klaren overslaan en de pot van bovenaf vullen.