Ontzegelgereedschap

Ontzegelgereedschap omvat de hand- en machinale hulpmiddelen die vóór het slingeren de dunne wasdekseltjes (het zegel) op de cellen afsnijden, oplichten of doorprikken: het ontzegelmes, het verwarmde en elektrische mes, de ontzegelvork, de ontzegelroller met naalden en automatische ontzegelmachines. Uit een cel die niet is ontzegeld, haalt de slinger geen honing. Deze pagina vergelijkt het gereedschap, laat zien welk hulpmiddel bij welke schaal past en hoe u het veilig gebruikt.

Wat is ontzegelen en waarom is het nodig?

Wanneer de bijen nectar tot honing hebben verwerkt en er genoeg water uit hebben laten verdampen, sluiten ze de cel af met een dun wasdekseltje. Dat dekseltje heet het zegel. Het zegel beschermt de honing tegen vocht en lucht, maar verhindert ook dat de honing in de slinger uit de cel komt. Daarom worden vóór het slingeren beide zijden ontzegeld. Goed ontzegelgereedschap:

• verwijdert het zegel zonder diep in de celwanden te snijden,
• opent zo veel mogelijk cellen,
• verwarmt of verbrandt de honing niet,
• past bij het tempo en het aantal kasten van de imker.

Soorten ontzegelmessen

Glad en getand koud mes

Lange, dunne roestvrijstalen messen met aan beide zijden een scherpe snede. De getande snede zaagt door het zegel; de gladde snede laat een schoner oppervlak achter. Laat u het mes in warm water staan en veegt u het af, dan glijdt het gemakkelijker door de was. Goedkoop en eenvoudig te onderhouden.

Verwarmd en elektrisch mes

Elektrische messen hebben een verwarmingselement in het blad; ze gaan niet door het zegel door te snijden, maar door te smelten. Ze werken snel en schoon. Er zijn ook typen die met stoom worden verwarmd. De temperatuur is hier cruciaal: een te heet mes verbrandt de honing en tast kleur en geur aan. Kies een model met thermostaat of temperatuurregeling en laat het mes niet op de raat rusten.

Werken met het mes

1. Zet het raam op de pin van de ontzegelbak en houd het licht schuin, zodat het zegel in de bak valt.
2. Laat het mes op de zijlatten van het raam rusten en schuif het met een zagende beweging vlak onder het zegel door.
3. Snijd van u af, niet naar u toe.
4. Veeg het mes vaak af; een mes met was eraan scheurt de raat.

Ontzegelvork en ontzegelroller

Een ontzegelvork (ontzegelkam) bestaat uit dunne roestvrijstalen naalden op een handvat. De naalden worden onder het zegel gestoken en ermee opgelicht. In verdiepte cellen, langs de randen en op onregelmatige raten, waar het mes niet bij kan, is de vork onmisbaar. Een imker met weinig kasten kan zijn hele oogst met de vork ontzegelen, maar op grote schaal gaat het traag. Meer staat op de pagina “Ontzegelvork (ontzegelkam)”.

De ontzegelroller is een cilinder met uitsteeksels; over het raatoppervlak gerold prikt hij het zegel door. Hij werkt snel, maar het zegel blijft op de cel en komt tijdens het slingeren als gruis in de honing. Daardoor wordt de zeef zwaarder belast.

Stippelaar voor heidehoning

Sommige honingsoorten, zoals heidehoning (Calluna vulgaris), zijn geleiachtig (thixotroop): door roeren worden ze vloeibaar, in rust worden ze weer dik. Deze honing komt met gewoon ontzegelen en slingeren moeilijk uit de raat. Daarom wordt het raam na het ontzegelen door een stippelaar met naalden gehaald; de naalden roeren de honing in de cellen en maken haar vloeibaar. Het alternatief is de raatpers.

Automatische ontzegelmachines

In bedrijven met honderden kasten worden de ramen via een rail de machine ingevoerd. De machine opent beide zijden tegelijk met trillende of verwarmde messen, draaiende kettingen of naalden; het zegel gaat met een vijzel of pomp naar een zegelcentrifuge of zegelsmelter. Deze machines worden op de raammaat ingesteld en vragen regelmatig uitgebouwde raten van gelijke dikte. In een klein bedrijf verdient de investering zich niet terug.

Materiaal, hygiëne en veiligheid

• Materiaal: Messnede en vorknaalden die met honing in aanraking komen, zijn van roestvrij staal; handvatten van voedselveilig kunststof of goed afgewerkt hout.
• Scherpte: Messen worden scherp gehouden; een bot mes vraagt meer druk en vergroot het risico op ongelukken.
• Elektriciteit: Een elektrisch mes gaat in een geaard stopcontact, het snoer blijft uit de buurt van honing en water, en bij niet-gebruik hangt het mes in zijn houder.
• Reiniging: Na elk gebruik met lauw water afwassen en drogen. Was tussen de naalden van de vork wordt met een borstel verwijderd.
• Zegelwas: Het afgesneden zegel wordt apart verzameld. Zegelwas die na het uitlekken van de honing wordt gesmolten, is de schoonste was van de bijenstand.